80-letni podopieczny otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 880 zł, z czego znaczną część wydaje na opłaty za mieszkanie, gaz i prąd. Nie wykupuje leków przepisanych przez lekarza. Sytuacja ta świadczy
Wybór odpowiedzi mówiącej o braku środków finansowych jest jak najbardziej uzasadniony, jeśli spojrzymy na sytuację seniora z perspektywy praktyki pomocy społecznej i codziennej pracy opiekuńczej. Emerytura w wysokości 880 zł to bardzo niewielka kwota w warunkach obecnych kosztów życia. Opłaty za mieszkanie, gaz i prąd potrafią pochłonąć nawet większą część tej sumy, zwłaszcza dla osoby samotnej, która musi pokryć wszystkie rachunki sama, bez wsparcia partnera czy rodziny. Dla wielu starszych osób to niestety codzienność – wybierają między zapłaceniem za media a wykupieniem leków. To nie jest wybór wynikający z niezaradności czy złego zarządzania, lecz ze zwykłego niedoboru środków. Z mojego doświadczenia wynika, że w takich przypadkach pilnuje się wydatków bardzo skrupulatnie, a priorytetem stają się rachunki, bo ich nieopłacenie niesie poważne konsekwencje, jak odcięcie prądu czy eksmisja. Standardy pracy socjalnej podkreślają, żeby najpierw przeanalizować sytuację finansową osoby, zanim oceni się jej kompetencje życiowe. Pomoc polega tu na szukaniu wsparcia ze strony instytucji – dodatków mieszkaniowych, dofinansowań do leków, czy skierowaniu do programów osłonowych. Warto pamiętać, że ograniczony budżet to główna przyczyna rezygnacji z ważnych wydatków, jak leki. Takie sytuacje pokazują, dlaczego tak ważne jest wczesne rozpoznanie problemów finansowych podopiecznego i interwencja zgodna z zasadami etyki i dobrych praktyk zawodu.
Zdarza się, że patrząc na sytuację osoby starszej, ktoś może pochopnie uznać, że niezapewnienie sobie wszystkich potrzeb wynika z niezaradności, braku umiejętności planowania budżetu albo wręcz rozrzutności. Jednak takie myślenie jest poważnym uproszczeniem i nie bierze pod uwagę realiów życia wielu seniorów. Rozrzutność byłaby, gdyby osoba wydawała pieniądze na zbędne rzeczy, luksusy czy przyjemności, zaniedbując podstawowe potrzeby – tutaj jednak tego nie widzimy. Wydatki skierowane są na najważniejsze opłaty, które są absolutnie konieczne, jak mieszkanie czy media. Z kolei przypisywanie niezaradności życiowej to częsty błąd w ocenie, zwłaszcza w branży opiekuńczej. Niezaradność to brak zdolności do samodzielnego funkcjonowania, ale w tym przypadku problemem jest raczej brak środków – osoba podejmuje racjonalne decyzje, jednak nie jest w stanie sprostać wszystkim kosztom. Podobnie z umiejętnością planowania budżetu – starsi ludzie często planują bardzo dokładnie, bo muszą dzielić każdy grosz. To, że nie wykupują leków, wynika właśnie z braku pieniędzy, a nie z braku wiedzy czy zaniedbania. Typowym błędem myślowym jest tu ocenianie sytuacji przez pryzmat własnych możliwości i oczekiwań, bez zrozumienia, jak trudne są decyzje przy bardzo ograniczonym budżecie. Dobra praktyka opiekuńcza wymaga, żeby najpierw przeanalizować, czy podopieczny ma w ogóle szanse zrealizować swoje potrzeby przy posiadanych środkach. Często to systemowe niedostatki, a nie jednostkowe cechy, odpowiadają za takie wybory. Warto więc patrzeć na sytuację całościowo i ze zrozumieniem dla uwarunkowań ekonomicznych, zamiast doszukiwać się błędów w postępowaniu samej osoby.