Który zmysł powinny preferować osoby z najbliższego otoczenia pacjenta w podeszłym wieku, jako środek do komunikowania mu pozytywnych uczuć?
Dotyk to zmysł, który szczególnie nabiera znaczenia w opiece nad osobami starszymi. Moim zdaniem to jeden z najbardziej bezpośrednich i naturalnych sposobów na przekazanie pozytywnych emocji, zwłaszcza wtedy, gdy inne zmysły mogą już nie działać tak sprawnie. Badania pokazują, że osoby w podeszłym wieku, które doświadczają delikatnego dotyku – na przykład przez uścisk dłoni, pogłaskanie po ramieniu, czy objęcie – czują się bardziej akceptowane, bezpieczne i mniej samotne. To jest zgodne z zaleceniami wielu organizacji zajmujących się geriatrą oraz psychologią relacji, gdzie podkreśla się, jak ważny jest kontakt fizyczny. W praktyce opiekuńczej, nawet krótki, życzliwy gest dotyku ma ogromny wpływ na stan psychiczny i emocjonalny starszego człowieka. Nie bez powodu mówi się, że dotyk jest uniwersalnym językiem uczuć. Warto też pamiętać, że z wiekiem mogą pojawiać się różnego rodzaju ograniczenia w słuchu czy wzroku, a kontakt fizyczny pozostaje wtedy jednym z najważniejszych kanałów komunikacji. Dobre praktyki sugerują, by zawsze zachować szacunek i delikatność, bo dla seniorów poczucie bezpieczeństwa jest kluczowe. Doceniam, że coraz więcej osób zdaje sobie z tego sprawę, bo to faktycznie poprawia jakość życia starszych ludzi.
Często wydaje się, że wzrok czy słuch to najważniejsze kanały komunikacji, zwłaszcza gdy myślimy o przekazywaniu pozytywnych uczuć osobom w podeszłym wieku. Jednak rzeczywistość pokazuje, że właśnie te zmysły z wiekiem najczęściej zawodzą – seniorzy mają problemy ze wzrokiem, gorzej słyszą, a czasem nawet tracą węch czy smak. Niestety, wybierając komunikację poprzez patrzenie (np. uśmiech czy gest), można nie osiągnąć zamierzonego efektu, jeśli osoba starsza ma ograniczone pole widzenia albo nie jest w stanie dobrze rozpoznać mimiki twarzy. Ze słuchem bywa podobnie – nawet najżyczliwsze słowa mogą nie dotrzeć wystarczająco wyraźnie, szczególnie jeśli występuje niedosłuch, co jest bardzo częste w tej grupie wiekowej. Komunikowanie uczuć przez smak praktycznie nie funkcjonuje w tym kontekście – oczywiście, można poczęstować kogoś ulubionym ciastkiem, ale to nie zastąpi bezpośredniego przekazu emocji. Myślę, że typowym błędem jest przecenianie siły słów i obrazów, gdy tymczasem dotyk jest najbardziej uniwersalny: nie wymaga słyszenia ani widzenia, a jego pozytywny wpływ na psychikę człowieka jest potwierdzony w literaturze branżowej. Często ludzie boją się używać dotyku ze względu na lęk przed naruszeniem granic, ale przy zachowaniu szacunku jest to najskuteczniejszy sposób budowania bliskości i poczucia bezpieczeństwa. Dobry opiekun wie, że prosty gest – uścisk dłoni, poklepanie po ramieniu – potrafi zdziałać cuda, nawet jeśli inne formy komunikacji zawodzą. Warto na to zwracać uwagę, szczególnie w pracy z osobami starszymi.