Ocena złożonych czynności życia codziennego według skali Lawtona obejmuje między innymi umiejętność
Skala Lawtona służy do oceny tzw. złożonych czynności życia codziennego, czyli takich, które wymagają już nieco więcej samodzielności, planowania i radzenia sobie w codziennym środowisku. Jednym z kryteriów, które się tutaj pojawiają, jest właśnie korzystanie z telefonu. To nie jest „banał” – chodzi nie tylko o umiejętność wybrania numeru, ale także o rozpoznanie sytuacji, w której trzeba zadzwonić, zapamiętanie numeru czy chociażby odebranie połączenia i prowadzenie rozmowy. Z mojego doświadczenia wynika, że ta umiejętność jest bardzo dobrym wskaźnikiem stopnia samodzielności osoby starszej lub niesamodzielnej. W codziennej praktyce ocena tej zdolności pozwala szybko wychwycić, kto będzie w stanie sam zorganizować sobie pomoc albo załatwić sprawę przez telefon, a kto wymaga wsparcia. Standardy geriatrów jasno mówią: Lawton to nie tylko jedzenie czy mycie, ale przede wszystkim czynności złożone, które mają związek z funkcjonowaniem w społeczeństwie. Przykłady innych ocenianych przez tę skalę czynności to robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, prowadzenie gospodarstwa domowego, korzystanie z transportu publicznego czy zarządzanie pieniędzmi. Tak naprawdę te działania pokazują, czy ktoś jest w stanie prowadzić samodzielne życie, a nie tylko zaspokajać elementarne potrzeby. Umiejętność korzystania z telefonu jest tu świetnym wyznacznikiem, bo łączy zdolności poznawcze, motoryczne i społeczne – często nawet nie zdajemy sobie sprawy, ile to wymaga sprawności. Moim zdaniem, właśnie to odróżnia skalę Lawtona od innych narzędzi oceny funkcjonowania pacjentów.
Rozróżnienie czynności podstawowych i złożonych to podstawa w pracy z osobami starszymi czy niesamodzielnymi. Bardzo często myli się zakresy ocen w różnych skalach funkcjonalnych, co prowadzi do błędnych interpretacji. Skala Lawtona koncentruje się na czynnościach złożonych, a więc takich, które wymagają nie tylko sprawności fizycznej, ale także organizacji, kontaktów społecznych, rozumienia sytuacji, a czasem i umiejętności rozwiązywania problemów. Do czynności ocenianych przez skalę Lawtona zalicza się między innymi robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, korzystanie z transportu publicznego, zarządzanie domowym budżetem – a także właśnie korzystanie z telefonu. Natomiast kontrola oddawania stolca, utrzymanie higieny osobistej czy samodzielne spożywanie posiłków to czynności podstawowe, oceniane według skali Barthel. To typowy błąd, że myli się te narzędzia, bo oba są wykorzystywane w opiece nad osobami starszymi. W praktyce, umiejętność korzystania z telefonu jest już wyższym poziomem samodzielności – wymaga orientacji w sytuacji, koordynacji, kontaktów społecznych, a nie tylko sprawności motorycznej. Gdy pacjent nie potrafi sam jeść czy utrzymać higieny, to oznacza znaczną niesprawność, ale to nie podlega ocenie w skali Lawtona. Wiele osób, nawet wśród fachowców, myli te zagadnienia przez przyzwyczajenie do oceny podstawowych potrzeb pacjentów. Sugeruję zawsze najpierw zapamiętać, które czynności są oceniane w której skali – wtedy łatwiej będzie prawidłowo interpretować wyniki i planować dalsze działania w opiece czy rehabilitacji. Takie rozróżnienie pozwala lepiej dostosować interwencje i wsparcie do realnych potrzeb osoby ocenianej.