Opiekunka 67-letniej pani Anny zauważyła, że ma ona problemy z pamięcią. Która forma spędzenia czasu wolnego będzie najwłaściwsza dla podopiecznej w celu treningu pamięci?
Rozwiązywanie krzyżówek to jeden z najpopularniejszych i najbardziej polecanych sposobów na trening pamięci, nie tylko dla osób starszych, ale też w każdym wieku. W przypadku osób w wieku senioralnym, zwłaszcza gdy pojawiają się pierwsze sygnały problemów z pamięcią – tak jak u pani Anny – krzyżówki sprawdzają się idealnie. Angażują one obie półkule mózgu, zmuszają do przypominania sobie słów, kojarzenia, wyszukiwania informacji z pamięci długotrwałej. To taki codzienny „trening mózgu”, który według wielu neurologów i terapeutów może spowolnić naturalny proces starzenia się układu nerwowego. Z mojego doświadczenia wynika, że osoby regularnie rozwiązujące krzyżówki lepiej radzą sobie z codziennymi zadaniami umysłowymi, są mniej narażone na pogłębianie się demencji czy choroby Alzheimera. W praktyce, krzyżówki są łatwo dostępne, nie wymagają pomocy innych, można je wykonywać samodzielnie. Dodatkowo, są dopasowane do różnych poziomów trudności, więc można stopniować wyzwania. Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Alzheimerowskiego, aktywności stymulujące pamięć i logiczne myślenie, takie jak krzyżówki, sudoku czy łamigłówki, są traktowane jako dobra profilaktyka otępienia. Moim zdaniem, taka forma aktywności nie tylko rozwija pamięć, ale też daje satysfakcję i poczucie sprawczości, co jest nie do przecenienia u seniorów.
Wybierając zajęcia plastyczne, haft krzyżykowy czy nawet spacery jako główną formę treningu pamięci, łatwo pominąć podstawową zasadę profilaktyki zaburzeń poznawczych – ćwiczenia powinny być skierowane konkretnie na stymulację procesów zapamiętywania, kojarzenia i logicznego myślenia. Oczywiście, zajęcia plastyczne oferują szereg korzyści, bo rozwijają wyobraźnię, motorykę małą, a także pozwalają na ekspresję siebie – to bardzo ważne w terapii zajęciowej czy pracy z seniorami. Jednak praktyka pokazuje, że nie są one aż tak skuteczne, jeśli chodzi o samo ćwiczenie pamięci. Haft krzyżykowy to świetna forma relaksu, doskonali cierpliwość oraz precyzję ruchów, ale w mniejszym stopniu wpływa na procesy poznawcze związane z zapamiętywaniem nowych informacji. Trochę można się łudzić, że każda aktywność manualna równa się treningowi pamięci – ale patrząc na wytyczne chociażby Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego, takie myślenie prowadzi na manowce. Z kolei spacery to podstawa aktywności fizycznej, korzystnie wpływają na ogólne samopoczucie, kondycję układu sercowo-naczyniowego i również pośrednio mogą poprawić sprawność umysłową poprzez dotlenienie mózgu. Jednak nie zastąpią one aktywności stricte intelektualnych, które angażują pamięć operacyjną i długotrwałą. Często powtarza się taki błąd, że aktywność = korzyść dla mózgu. Owszem, każdy ruch jest ważny, jednak gdy zależy nam typowo na ćwiczeniu pamięci, trzeba sięgnąć po zadania wymagające przywoływania informacji, analizy i kojarzenia, jak właśnie rozwiązywanie krzyżówek. W praktyce, łączenie różnych aktywności ma sens, ale priorytetem powinny być te, które bezpośrednio stymulują funkcje poznawcze. Takie są zalecenia w nowoczesnej opiece nad seniorami.