W czasie spożywania posiłku przez podopiecznego z niewielkim niedowładem kończyny górnej prawej, błędem będzie
A. zabezpieczenie odzieży podopiecznego przed zabrudzeniem.
B. zapewnienie sztućców przystosowanych do dłoni.
C. zachęcanie podopiecznego do samodzielnego spożywania posiłku.
D. karmienie podopiecznego przez opiekuna.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2019 (arkusz Z.07-X-19.01).
Osoba z niewielkim niedowładem kończyny górnej powinna być maksymalnie wspierana w zachowaniu samodzielności, zwłaszcza przy tak codziennej czynności jak jedzenie. Karmienie podopiecznego przez opiekuna w sytuacji, gdy może on — choćby częściowo — samodzielnie spożywać posiłki, jest niezgodne ze współczesnymi standardami opieki. Moim zdaniem, to istotny błąd, bo zamiast wspierać rehabilitację i poczucie sprawczości, wręcz odbieramy podopiecznemu motywację do ćwiczeń oraz pogłębiamy jego zależność. W praktyce opiekuńczej promuje się wykorzystywanie różnych pomocy, jak specjalne sztućce czy talerze z uchwytami, oraz zachęcanie do samodzielnych prób nawet za cenę drobnych zabrudzeń. Ubranie można zabezpieczyć śliniakiem lub fartuszkiem, co jest zupełnie naturalne i akceptowane. Karmienie natomiast warto zostawić na sytuacje, gdy podopieczny nie jest już w stanie podjąć żadnej aktywności przy posiłku, np. przy bardzo zaawansowanych schorzeniach. Z mojego doświadczenia wynika, że nawet minimalna samodzielność znacząco poprawia samopoczucie i spowalnia utratę funkcji. Branżowe standardy, chociażby te zalecane przez Polskie Towarzystwo Gerontologiczne czy WHO, jednoznacznie wskazują na wspieranie samodzielności w codziennych czynnościach. W skrócie: każde wsparcie, które nie odbiera szansy na samodzielność, jest wskazane, a karmienie bez uzasadnienia – to po prostu błąd.
W praktycznej opiece nad osobą z niewielkim niedowładem kończyny górnej często pojawiają się błędne przekonania, że należy wyręczać podopiecznego niemal we wszystkim. To nie do końca tak działa. Codzienna rehabilitacja polega w dużej mierze na wykorzystywaniu wszelkich szans do aktywizowania chorego i maksymalizacji jego udziału w codziennych czynnościach, nawet jeśli nie zawsze jest idealnie czysto i sprawnie. Dostarczanie przystosowanych sztućców jest zdecydowanie dobrą praktyką – specjalne łyżki, widelce z grubszymi uchwytami czy antypoślizgowe podkładki pozwalają osobie z ograniczoną sprawnością ćwiczyć motorykę i zachować kontrolę nad własnym posiłkiem. Zabezpieczanie odzieży przed zabrudzeniem nie jest żadnym błędem – wręcz przeciwnie, to pokazuje szacunek dla komfortu i godności podopiecznego, a przy okazji pozwala uniknąć niepotrzebnego stresu związanego z ewentualnym brudzeniem się podczas nauki samodzielności. Zachęcanie do samodzielnego spożywania posiłków to podstawa nowoczesnej opieki – wiele wytycznych branżowych (chociażby zalecenia pielęgniarskie czy wytyczne WHO) kładzie na to ogromny nacisk. Typowym błędem myślowym jest przeświadczenie, że szybciej i bardziej „profesjonalnie” będzie wykonać czynność za podopiecznego, ale w praktyce prowadzi to do szybkiego pogorszenia sprawności, spadku poczucia własnej wartości i większej bierności. Karmienie osoby, która jest w stanie — choćby częściowo — samodzielnie jeść, to błąd, który może mieć potem poważne konsekwencje psychofizyczne. Odpowiednie wsparcie oznacza pomoc, a nie wyręczanie – i to jest kluczowe w dobrej opiece.