W opiece nad osobą starszą z niepełnosprawnością fizyczną szczególnie ważne jest
A. wyreczanie jej w czynnościach samoobsługowych, aby zapobiec przemęczaniu się.
B. spełnianie wszystkich jej życzeń, aby nie pogarszać stanu emocjonalnego.
C. zaplanowanie dla niej dużej ilości obowiązków domowych, aby lepiej spała.
D. motywowanie jej do samodzielnego wykonywania codziennych czynności.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2015 (arkusz Z.07-X-15.08).
W opiece nad osobą starszą z niepełnosprawnością fizyczną kluczowe jest motywowanie jej do samodzielności w codziennych czynnościach. Chodzi o to, żeby senior nie czuł się całkowicie uzależniony od otoczenia, bo to bardzo negatywnie wpływa na jego poczucie własnej wartości i zdrowie psychiczne. Z mojego doświadczenia wynika, że jeśli starsza osoba choć trochę próbuje działać na własną rękę, jej stan ogólny jest dużo lepszy. To nie tylko podnosi jej sprawność, ale też poprawia samopoczucie i daje poczucie sprawczości. W praktyce oznacza to np. zachęcanie do samodzielnego mycia się, ubierania, robienia prostych rzeczy w domu – nawet jeśli na początku trwa to długo albo wymaga wsparcia. Branżowe standardy – jak np. wytyczne Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego czy zalecenia WHO – podkreślają, że nadmierna pomoc prowadzi do tzw. learned helplessness, czyli wyuczonej bezradności. Lepiej więc okazać cierpliwość i chwalić drobne postępy niż wszystko robić za seniora. To podejście buduje też lepsze relacje między opiekunem a podopiecznym, bo pokazuje szacunek dla jego możliwości i doświadczenia. Dbanie o samodzielność przekłada się wprost na dłuższą utrzymanie sprawności i mniejsze ryzyko depresji.
Wiele osób myśli, że najlepszym wsparciem dla seniora z niepełnosprawnością będzie wyręczanie go w każdej czynności lub spełnianie wszystkich jego życzeń. W praktyce prowadzi to niestety do pogłębiania zależności i utraty motywacji do aktywności, a to pierwszy krok do szybkiego pogorszenia ogólnej kondycji – zarówno fizycznej, jak i psychicznej. Przekonanie, że przejmowanie obowiązków czy zapewnianie nadmiernego komfortu emocjonalnego zawsze pomaga, jest jednym z najczęstszych błędów w opiece długoterminowej. Wyreczanie w samoobsłudze sprawia, że seniorzy tracą resztki sprawności i czują się niepotrzebni. Z kolei spełnianie każdego życzenia, by nie pogorszyć nastroju, to droga donikąd – daje chwilowe poczucie bezpieczeństwa, ale w dłuższej perspektywie pogarsza sytuację, bo odbiera szansę na rozwój i wzmacnianie samodzielności. Próba „zajęcia” osoby starszej dużą ilością obowiązków domowych dla poprawy snu też nie jest rozsądna – nie bierze pod uwagę indywidualnych możliwości i może prowadzić do frustracji czy wręcz urazów. Takie podejście nie jest zgodne z wytycznymi nowoczesnej gerontologii i opieki długoterminowej. Najlepszą praktyką, popartą badaniami i obserwacjami w domach opieki oraz w środowisku domowym, jest stymulowanie aktywności dostosowanych do możliwości seniora. To pomaga utrzymać resztki niezależności, a jednocześnie poprawia nastrój i buduje poczucie sensu życia. Brak tego zrozumienia to częsty błąd – szczególnie u początkujących opiekunów czy członków rodzin, którzy w dobrych intencjach robią „za dużo”. Moim zdaniem, warto zawsze pamiętać, że realna pomoc to taka, która wspiera, a nie zastępuje, i daje osobie starszej szansę na bycie tak niezależną, jak to tylko możliwe.