Ocenę stopnia samodzielności podopiecznego przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych opiekunka może dokonać przy pomocy skali
Skala Katza to jedno z podstawowych narzędzi wykorzystywanych w ocenie stopnia samodzielności podopiecznych, zwłaszcza osób starszych lub przewlekle chorych. Pozwala w bardzo praktyczny sposób określić, jak dana osoba radzi sobie z podstawowymi czynnościami dnia codziennego, czyli tzw. ADL (Activities of Daily Living). Chodzi tu m.in. o takie rzeczy jak jedzenie, ubieranie się, kąpiel, korzystanie z toalety, poruszanie się czy kontrolowanie potrzeb fizjologicznych. Z mojego doświadczenia wynika, że regularne stosowanie tej skali daje opiekunowi nie tylko jasny obraz obecnego poziomu samodzielności, ale też pozwala szybciej zauważać ewentualne pogarszanie się stanu zdrowia. Skala Katza jest prosta w obsłudze i szeroko stosowana w placówkach opiekuńczych – moim zdaniem to taki „złoty standard”, gdy chodzi o ocenę podstawowych czynności życiowych. Dobrze, że branża opiera się na narzędziu, które jest sprawdzone i akceptowane w środowisku medycznym. W praktyce, jeśli ktoś uzyska niską punktację w skali Katza, wiadomo, że wymaga większego wsparcia – to naprawdę ułatwia planowanie dalszej opieki. Warto pamiętać, że korzystanie ze skali Katza jest zgodne z zaleceniami wielu międzynarodowych organizacji zajmujących się geriatrią i opieką długoterminową.
W praktyce opiekuńczej bardzo łatwo pomylić różne skale funkcjonalne, bo każda z nich służy trochę innemu celowi i często używa się ich wymiennie w rozmowach, choć nie powinno się tego robić. Skala Lawtona ocenia zdolność do wykonywania złożonych czynności codziennych, czyli tzw. IADL (Instrumental Activities of Daily Living), takich jak robienie zakupów, używanie telefonu czy zarządzanie pieniędzmi – to już wyższy poziom samodzielności niż te podstawowe czynności oceniane przez skalę Katza. Z kolei skala Nortona została stworzona do oceny ryzyka powstawania odleżyn, więc bardziej dotyczy oceny stanu skóry, ruchomości i ogólnej kondycji pacjenta, a nie samodzielności w codziennych czynnościach. Skala Douglasa też służy do oceny zagrożenia odleżynami i jest stosowana głównie w środowisku pielęgniarskim. Moim zdaniem to dość częsty błąd, że myli się ocenę samodzielności z oceną ryzyka odleżyn, bo obie kwestie są ważne, ale opisują zupełnie inne aspekty funkcjonowania pacjenta. Żeby dobrze planować opiekę, trzeba rozróżniać narzędzia i korzystać z nich zgodnie z przeznaczeniem – to podstawa profesjonalizmu w opiece. Skupienie się na właściwej skali, jak Katza, pozwala lepiej zrozumieć realne potrzeby podopiecznego i podejmować trafne decyzje dotyczące wsparcia. Dobrze jest przyswoić sobie te różnice, bo to ułatwia współpracę z zespołem medycznym i rodziną pacjenta.