Wykorzystując skalę Katza opiekunka może ocenić możliwości podopiecznego w zakresie samodzielnego
Skala Katza to wbrew pozorom bardzo konkretne narzędzie w ocenie poziomu samodzielności osoby starszej czy niepełnosprawnej. Jej głównym celem jest szybka i rzetelna ocena czynności dnia codziennego, tak zwanych ADL (Activities of Daily Living). Jednym z najważniejszych aspektów, które oceniamy przy jej użyciu, jest właśnie zdolność kontroli wydalania moczu i stolca – czyli inkontynencja. To, czy podopieczny potrafi samodzielnie korzystać z toalety i kontrolować te potrzeby fizjologiczne, mocno wpływa zarówno na jego komfort psychiczny, jak i na organizację opieki. W praktyce, jeśli dana osoba wymaga wsparcia w tej dziedzinie, opiekun musi przewidzieć regularne zmiany pieluchomajtek albo asystę podczas wizyt w toalecie. Moim zdaniem, w codziennej pracy opiekunki bardzo często właśnie ta czynność okazuje się najtrudniejsza do zachowania samodzielności przez seniora lub osobę schorowaną. W branży przyjęło się, że korzystanie ze skali Katza pomaga jasno określić zakres pomocy – nie tylko dla samego opiekuna, ale też w dokumentacji medycznej czy przy planowaniu świadczeń opiekuńczych. Warto pamiętać, że poza wydalaniem skala obejmuje też m.in. ubieranie, kąpiel, jedzenie czy poruszanie się, ale kontrola wydalania to jedna z kluczowych kwestii, bo bez niej trudno mówić o pełnej samodzielności. Także, jeśli chodzi o praktykę, zawsze zwracam na to szczególną uwagę – to pokazuje prawdziwy poziom niezależności podopiecznego.
Wybór innych odpowiedzi niż kontrolowanie wydalania moczu i stolca często bierze się z nieznajomości szczegółów, jak działa skala Katza. Wydaje się, że każda codzienna czynność powinna się w tej skali znaleźć, ale tak nie jest. Na przykład samodzielne wchodzenie i schodzenie po schodach, choć ważne dla mobilności, nie jest bezpośrednio oceniane w tej skali – jest to raczej element testu Tinetti czy Barthel (tamte narzędzia odnoszą się do bardziej złożonych czynności ruchowych). Przemieszczanie się na większą odległość również nie należy do oceny wg Katza, bo ta skala skupia się na podstawowych aktywnościach, takich jak chodzenie po pokoju, przechodzenie z łóżka na krzesło, jedzenie, kąpiel, higiena osobista czy właśnie kontrola wydalania. Co ciekawe, samodzielne przygotowanie sobie posiłku to już czynność zaliczana do tzw. czynności instrumentalnych (IADL – Instrumental Activities of Daily Living), które są oceniane innymi narzędziami, np. skalą Lawtona. Częstym błędem jest myślenie, że każda codzienna czynność w domu jest równoważna z tym, co bada skala Katza – a tak naprawdę ona służy do oceny tych najbardziej podstawowych, bez których trudno o niezależne funkcjonowanie. Z mojego doświadczenia wynika, że opiekunowie mylą te pojęcia, bo w praktyce codzienne życie podopiecznego to przecież cały zestaw różnych aktywności. Jednak w dokumentacji medycznej rozgranicza się bardzo wyraźnie, które skale do czego służą. Warto o tym pamiętać, bo tylko wtedy opieka będzie naprawdę profesjonalna i zgodna z dobrą praktyką branżową.