Do sprawdzenia skuteczności zastosowanych aparatów słuchowych można zastosować ankietę. Pacjent podaje w niej 5 sytuacji, w których oczekuje poprawy słyszenia. Jaka to ankieta?
Prawidłowa odpowiedź to COSI, czyli Client Oriented Scale of Improvement. To narzędzie jest bardzo specyficzne, bo nie narzuca gotowej listy sytuacji, tylko pozwala pacjentowi samodzielnie wskazać 5 (czasem trochę więcej) konkretnych sytuacji z życia codziennego, w których oczekuje poprawy słyszenia po dopasowaniu aparatów słuchowych. Moim zdaniem to jest jedno z najbardziej „życiowych” narzędzi w audioprotetyce, bo od razu wymusza rozmowę o realnych problemach: „rozmowa z żoną w kuchni”, „oglądanie telewizji przy wnukach”, „rozmowa przez telefon w pracy” itd. W standardach dopasowania aparatów słuchowych COSI traktuje się jako element oceny subiektywnej efektywności protezowania – obok badań audiometrycznych, pomiarów in-situ czy pomiarów w uchu rzeczywistym (REM/REIG). Dobra praktyka jest taka, że COSI wypełnia się dwa razy: pierwszy raz przed dopasowaniem (pacjent opisuje oczekiwania i sytuacje problemowe), a drugi raz po okresie użytkowania aparatów (np. po 4–6 tygodniach), kiedy pacjent ocenia stopień poprawy w każdej z tych sytuacji. Dzięki temu nie patrzymy tylko na „suche” progi słyszenia, ale na realny zysk funkcjonalny w komunikacji. W odróżnieniu od APHAB czy HHIE, COSI jest bardzo indywidualizowane i mocno nastawione na celowaną rehabilitację słuchu. W wielu poradniach audioprotetycznych uznaje się stosowanie kwestionariusza typu COSI za element dobrej, nowoczesnej praktyki, bo pomaga też udokumentować efektywność zastosowanych aparatów wobec pacjenta, rodziny i ewentualnie płatnika (NFZ, ubezpieczyciel).
W tym pytaniu kluczowy jest sposób skonstruowania ankiety: pacjent sam podaje 5 sytuacji, w których oczekuje poprawy słyszenia. To jest bardzo charakterystyczne dla COSI, czyli Client Oriented Scale of Improvement. Typowy błąd polega na tym, że mylimy COSI z innymi kwestionariuszami oceny korzyści z aparatów słuchowych, które też są popularne w rehabilitacji, ale działają na trochę innej zasadzie. HHIE (Hearing Handicap Inventory for the Elderly) ocenia subiektywny stopień upośledzenia słuchowego, głównie u osób starszych. Jest to kwestionariusz z gotowymi pytaniami zamkniętymi, dotyczącymi wpływu niedosłuchu na życie emocjonalne i społeczne. Pacjent nie wymyśla własnych sytuacji, tylko odpowiada na stały zestaw pozycji typu „czy ma Pan/Pani trudności w rozmowie z rodziną?”. To jest bardzo przydatne narzędzie do oceny stopnia niepełnosprawności słuchowej, ale nie odpowiada opisowi z pytania. APHAB (Abbreviated Profile of Hearing Aid Benefit) to z kolei wystandaryzowany kwestionariusz, który ocenia korzyść z aparatów słuchowych w kilku zdefiniowanych domenach: mowa w ciszy, mowa w hałasie, pogłos, dyskomfort na głośne dźwięki. Pacjent ocenia, jak często występują określone problemy w różnych warunkach, ale znowu – korzysta z gotowej listy pytań, a nie swoich własnych, indywidualnych scenariuszy. APHAB świetnie nadaje się do porównywania wyników między pacjentami i do badań naukowych, jednak nie spełnia warunku „pacjent podaje 5 sytuacji”. IOI-HA (International Outcome Inventory for Hearing Aids) to krótki, ustandaryzowany kwestionariusz oceny wyników stosowania aparatów słuchowych, używany często do oceny globalnej satysfakcji i efektów protezowania w skali międzynarodowej. Ma kilka pytań o używanie aparatu, korzyści, ograniczenia aktywności, zadowolenie. Jest prosty, ale bardzo ogólny i absolutnie nie polega na tym, że pacjent definiuje konkretne sytuacje z życia codziennego. Z mojego doświadczenia najczęstsze nieporozumienie polega na tym, że skoro APHAB i IOI-HA są „do aparatów”, to ktoś automatycznie je kojarzy z każdą ankietą oceniającą skuteczność. Tutaj jednak słowem-kluczem jest indywidualizacja i liczba sytuacji podawanych przez pacjenta – to jednoznacznie wskazuje na COSI.