Przy użyciu otoskopu protetyk słuchu może stwierdzić
A. czop woskowinowy oraz niedrożność trąbki słuchowej.
B. przerwany łańcuch kosteczek słuchowych oraz brak refleksu świetlnego na błonie bębenkowej.
C. stan zapalny ucha zewnętrznego oraz perforację błony bębenkowej.
D. ziarninę w zewnętrznym kanale słuchowym oraz guz nerwu VIII.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2018 (arkusz Z.18-X-18.06).
Właśnie to powinien umieć ocenić protetyk słuchu przy podstawowym badaniu otoskopowym. Otoskopia pozwala obejrzeć ucho zewnętrzne i błonę bębenkową w bezpośrednim powiększeniu, więc stan zapalny przewodu słuchowego zewnętrznego oraz perforację błony bębenkowej da się zobaczyć gołym okiem przez otoskop. W zapaleniu ucha zewnętrznego zwykle widzisz zaczerwienienie skóry, obrzęk ścian przewodu, czasem wysięk, macerację naskórka, ból przy poruszaniu małżowiną. To są bardzo typowe objawy, które w praktyce protetyk powinien umieć rozpoznać i na tej podstawie odesłać pacjenta do laryngologa zamiast np. od razu pobierać wycisk czy zakładać aparat. Perforacja błony bębenkowej w otoskopii wygląda jak ubytek w strukturze błony – widzisz „dziurę”, czasem brzegi są zgrubiałe, bliznowate, czasem przez perforację widać struktury jamy bębenkowej. Moim zdaniem każdy, kto pracuje przy dopasowaniu aparatów słuchowych, powinien mieć taki obraz w głowie, zanim w ogóle włoży jakikolwiek element do przewodu słuchowego. Dobra praktyka jest taka, że otoskopia jest zawsze pierwszym krokiem: oceniasz przewód (czy nie ma zapalenia, urazu, ciała obcego, czopu woskowinowego), oceniasz błonę bębenkową (kolor, położenie, przejrzystość, perforacje, blizny, poziom płynu) i dopiero potem myślisz o dalszej diagnostyce audiologicznej. W wytycznych i standardach pracy protetyka słuchu otoskopia jest traktowana jako absolutne minimum bezpieczeństwa – właśnie po to, żeby nie przeoczyć takich zmian jak perforacja czy ostre zapalenie, które mogą wymagać pilnej konsultacji laryngologicznej.
W tym pytaniu łatwo wpaść w pułapkę myślenia, że skoro otoskop daje powiększony obraz wnętrza ucha, to można nim „zobaczyć” prawie wszystko. W praktyce zakres informacji z otoskopii jest dość jasno ograniczony do przewodu słuchowego zewnętrznego i błony bębenkowej. Łańcuch kosteczek słuchowych znajduje się w jamie bębenkowej, za nienaruszoną błoną, więc przerwania łańcucha nie da się stwierdzić samą otoskopią. Można co najwyżej pośrednio coś podejrzewać na podstawie wywiadu i wyników badań audiometrycznych czy tympanometrii, ale to już inny etap diagnostyki, często prowadzony przez laryngologa, a nie protetyka. Brak lub zmiana refleksu świetlnego na błonie bębenkowej nie jest też sam w sobie dowodem na przerwany łańcuch kosteczek – ten refleks zależy od ustawienia błony, jej kształtu, zgrubień, blizn, a nawet od techniki świecenia otoskopem. Podobnie jest z guzem nerwu VIII (nerwu przedsionkowo-ślimakowego). To schorzenie dotyczy struktur kąta mostowo-móżdżkowego i wewnętrznego przewodu słuchowego, a więc z definicji jest niewidoczne w otoskopie. Rozpoznaje się je na podstawie objawów klinicznych, audiometrii, ABR i badań obrazowych (rezonans magnetyczny), a nie oglądając przewód słuchowy zewnętrzny. Niedrożność trąbki słuchowej także nie jest rozpoznawana wzrokowo przez otoskop – można czasem zauważyć położenie błony bębenkowej, poziom płynu w jamie bębenkowej czy cechy podciśnienia, ale samo stwierdzenie „niedrożność trąbki” wymaga raczej tympanometrii i oceny laryngologicznej. Częsty błąd uczniów polega na mieszaniu tego, co można zobaczyć, z tym, co można jedynie pośrednio wnioskować z badań audiologicznych. Otoskop to narzędzie do oceny struktur powierzchownych – przewodu zewnętrznego, woskowiny, skóry, błony bębenkowej, ewentualnie widocznych perforacji czy blizn. Wszystko, co dotyczy ucha środkowego w głębi, ucha wewnętrznego czy nerwu VIII, wymaga innych metod diagnostycznych i zwykle jest poza bezpośrednią kompetencją protetyka słuchu. Z mojego doświadczenia warto zawsze pamiętać o tej granicy: otoskop nie zastąpi ani audiometrii, ani badań obrazowych, ani specjalistycznej oceny laryngologicznej.