Ubytek typu odbiorczego w zakresie niskich częstotliwości jest charakterystyczny w początkowym stadium
Ubytek typu odbiorczego w zakresie niskich częstotliwości rzeczywiście jest bardzo charakterystyczny dla początkowego stadium choroby Ménière’a. W audiometrii tonalnej widzimy wtedy najczęściej krzywą z obniżonymi progami w okolicach 125–500 Hz, przy stosunkowo lepszym słyszeniu w średnich i wysokich częstotliwościach. To nietypowe, bo większość odbiorczych niedosłuchów zaczyna się właśnie od wysokich częstotliwości. W chorobie Ménière’a przyczyną jest endolimfatyczny wodniak ucha wewnętrznego, który zaburza funkcję narządu Cortiego głównie w części odpowiadającej za przetwarzanie dźwięków niskotonowych. Z mojego doświadczenia to jest taki „audiometryczny sygnał ostrzegawczy”: młodsza lub w średnim wieku osoba, szumi jej w uchu, ma uczucie pełności, czasem zawroty głowy i w audiogramie niskoczęstotliwościowy niedosłuch odbiorczy — od razu trzeba pomyśleć o Ménière’ze. W praktyce protetyki słuchu ważne jest, żeby takiego pacjenta nie traktować jak typowego niedosłuchu starczego, tylko odesłać na dalszą diagnostykę laryngologiczną (audiometria nadprogowa, próby błędnikowe, obrazowanie). Dobre standardy postępowania mówią, że przy fluktuującym niedosłuchu i szumach usznych zawsze sprawdzamy, czy nie ma cech choroby Ménière’a, zanim zaproponujemy stałe dopasowanie aparatu słuchowego. Trzeba też pamiętać, że w tej jednostce chorobowej ubytek może się zmieniać w czasie, więc kontrolne badania audiometryczne są kluczowe, a ustawienia aparatu trzeba czasem korygować częściej niż u typowego pacjenta z presbyacusis. Moim zdaniem umiejętność rozpoznania tego „niskotonowego” wzorca w audiogramie to jedna z ważniejszych praktycznych kompetencji w pracy z pacjentami z zawrotami głowy i szumami usznymi.
Ten typ pytania często myli, bo większość osób kojarzy niedosłuch odbiorczy głównie z wysokimi częstotliwościami i automatycznie myśli o presbyacusis albo guzie nerwu VIII. Tymczasem rozkład ubytku w widmie częstotliwości jest bardzo charakterystyczny dla różnych jednostek chorobowych. W presbyacusis, czyli niedosłuchu starczym, uszkodzenie dotyczy przede wszystkim komórek rzęsatych w części podstawnej ślimaka, co przekłada się na stopniowy spadek słuchu w wysokich częstotliwościach (4–8 kHz), przy relatywnie dobrym słyszeniu niskich tonów przez długi czas. Audiogram ma wtedy typowy kształt opadający, a nie „od dołu” jak w chorobie Ménière’a. Guz nerwu VIII (nerwiak nerwu słuchowego) również daje ubytek typu odbiorczego, ale zwykle asymetryczny, często bardziej zaznaczony w wyższych częstotliwościach, z wyraźnym pogorszeniem rozumienia mowy nieadekwatnym do samego progu tonalnego. Typowym błędem myślowym jest wrzucanie wszystkich niedosłuchów odbiorczych do jednego worka i nieuwzględnianie kształtu krzywej audiometrycznej oraz objawów towarzyszących. Uraz akustyczny natomiast klasycznie uszkadza ślimak w zakresie 3–6 kHz, z charakterystycznym dołkiem około 4 kHz, co jest dobrze opisane w literaturze i wytycznych BHP dotyczących hałasu zawodowego. Niskie częstotliwości pozostają zwykle dość długo zachowane. Kiedy widzimy przewagę ubytku w niskich częstotliwościach, myślimy przede wszystkim o patologiach ucha wewnętrznego związanych z zaburzeniami gospodarki płynami, jak właśnie choroba Ménière’a. W dobrych praktykach diagnostycznych zawsze analizuje się nie tylko wielkość ubytku, ale też jego konfigurację w audiogramie, dynamikę zmian w czasie oraz korelację z objawami klinicznymi (szumy, zawroty, uczucie pełności ucha). Pomijanie tych elementów prowadzi do błędnego przypisywania pacjentów do niewłaściwych rozpoznań, a co za tym idzie – do złego planowania rehabilitacji słuchowej i doboru aparatu.