Ile kilogramów odpadów otrzymano podczas filetowania 50 kilogramów śledzi, jeżeli wydajność czystych filetów śledziowych wynosi 76%?
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - przetwórca ryb (SPC.05).
Podczas filetowania 50 kg śledzi przy wydajności czystych filetów 76% otrzymano 12 kg odpadów. Wydajność 76% oznacza, że z każdego kilograma surowca uzyskuje się 0,76 kg filetów, więc z 50 kg będzie 0,76 · 50 = 38 kg filetów, a resztę stanowią odpady: 50 - 38 = 12 kg.
Reguła do zapamiętania: odpady stanowią 100% minus wydajność. Tu 100% - 76% = 24%, a 24% z 50 kg to 12 kg - wynik ten sam, a rachunek krótszy.
Odpady z filetowania (głowy, kręgosłupy, skóry, płetwy, wnętrzności) nie są bezużyteczne - przetwarza się je na mączki rybne, oleje i pasze. Wydajność filetowania zależy od gatunku, wielkości i stanu ryb oraz od dokładności maszyny lub pracownika.
Najczęstszy błąd w tym zadaniu to obliczenie masy filetów zamiast masy odpadów.
Wynik 38 kg to masa czystych filetów (76% z 50 kg), a pytanie dotyczy odpadów, czyli tego, co zostaje po wycięciu filetów. Kto kończy rachunek na tej liczbie, odpowiada na inne pytanie.
Wynik 24 kg bierze się z pomylenia procentu z kilogramami - 24% to udział odpadów, a nie ich masa. Dopiero 24% z 50 kg daje masę w kilogramach.
Wynik 18 kg nie wynika z żadnego poprawnego działania na danych z zadania - prawdopodobnie jest skutkiem błędu rachunkowego, np. odjęcia od 50 niewłaściwej wartości.
Poprawny wynik to 12 kg: najpierw policz filety (38 kg), potem odejmij je od masy surowca albo od razu weź 24% z 50 kg. Zawsze sprawdzaj, czy wynik odpowiada na pytanie - o filety czy o odpady.