Zbrylanie się soli podczas jej magazynowania, wywołane pochłanianiem wilgoci, należy do zmian
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - przetwórca ryb (SPC.05).
Zbrylanie się soli podczas magazynowania, wywołane pochłanianiem wilgoci, należy do zmian fizycznych. Kryształy soli wiążą wodę z powietrza, na ich powierzchni tworzy się warstewka roztworu, a po jej wyschnięciu kryształy sklejają się w bryły. Sól pozostaje przy tym chlorkiem sodu - zmienia się tylko jej postać.
Reguła do zapamiętania: zmiana fizyczna nie tworzy nowej substancji (zbrylanie, topnienie, wysychanie), a zmiana chemiczna tak (utlenianie, jełczenie tłuszczu). Zmiany biochemiczne zachodzą z udziałem enzymów.
Żeby zapobiec zbrylaniu, sól przechowuje się w suchych, przewiewnych magazynach, w szczelnych opakowaniach, z dala od wilgoci. W przetwórni rybnej zbrylona sól utrudnia równomierne solenie ryb.
Wybór innej odpowiedzi bierze się zwykle z założenia, że skoro produkt się zmienia, musi to być reakcja chemiczna.
Zmiana chemiczna oznaczałaby powstanie nowej substancji o innym składzie, np. jełczenie tłuszczu w rybach albo brunatnienie produktu. W zbrylonej soli nadal jest wyłącznie chlorek sodu.
Zmiany biochemiczne zachodzą z udziałem enzymów, np. autoliza mięsa ryb po śmierci albo dojrzewanie śledzi solonych. Sól nie zawiera enzymów, więc taki proces w niej nie zachodzi.
Określenie „fizykochemiczne” kusi, bo przy zbrylaniu biorą udział woda i rozpuszczanie, ale w podziale stosowanym w towaroznawstwie żywności pochłanianie wilgoci i zbrylanie zalicza się do zmian fizycznych.
Poprawne są zmiany fizyczne: sól zmienia tylko postać (z sypkiej w zbrylony), bez zmiany składu chemicznego. Ta sama zasada dotyczy cukru i innych produktów sypkich wrażliwych na wilgoć.