Który wyrób tkany wykonywany jest węzłami perskimi i tureckimi?
Dywan wiązany to właśnie ten wyrób, w którym runo powstaje przez wiązanie pojedynczych pęczków przędzy na nitkach osnowy. Stosuje się tu między innymi węzeł perski, czyli asymetryczny, oraz węzeł turecki, czyli symetryczny. To nie są tylko nazwy historyczne, bo w praktyce wpływają na wygląd, gęstość i trwałość dywanu. Węzeł turecki mocno obejmuje dwie nitki osnowy, dlatego daje bardzo stabilną konstrukcję. Węzeł perski pozwala często uzyskać drobniejszy rysunek wzoru, co przy dywanach o dużej liczbie węzłów na dm² ma spore znaczenie. Po każdym rzędzie węzłów zwykle wprowadza się wątek i dobija go grzebieniem lub bijakiem, żeby konstrukcja była zwarta. Z mojego doświadczenia warto zapamiętać prostą rzecz: jeśli mówimy o węzłach perskich i tureckich, to prawie zawsze chodzi o dywan wiązany z okrywą runową, a nie o płaski kilim czy sumak. Dobra praktyka branżowa wymaga równego napięcia osnowy, powtarzalnej wysokości runa i zgodności z kartą technologiczną wzoru, bo inaczej dywan może się falować albo wzór wyjdzie krzywo.
W tym pytaniu łatwo pomylić różne techniki tkactwa rękodzielniczego, bo sumak, kilim i dywan wiązany wszystkie kojarzą się z krosnem, osnową, wątkiem i wyrobami dekoracyjnymi. Różnica jest jednak zasadnicza. Sumak pełny i sumak zwykły nie są wykonywane przez wiązanie węzłów perskich albo tureckich. W technice sumakowej nitka wątku wzorzystego oplata nitki osnowy, tworząc charakterystyczną, lekko wypukłą powierzchnię, ale nie buduje typowego runa z pojedynczych pęczków przędzy. To bardziej technika oplatania i przewlekania niż wiązania węzłów dywanowych. Dlatego samo skojarzenie z wyrobem ozdobnym nie wystarcza, trzeba patrzeć na sposób tworzenia struktury. Kilim płochowy też jest wyrobem tkanym, ale płaskim. Powstaje na zasadzie przeplatania osnowy i wątku, często z użyciem płochy do rozdzielania nitek osnowy i dobijania wątku. Nie ma w nim okrywy runowej tworzonej przez węzły, więc nie pasują tu ani węzły perskie, ani tureckie. Typowy błąd myślowy polega na tym, że każde tradycyjne tkanie na krośnie traktuje się tak samo. A w praktyce technologicznej to są różne konstrukcje: kilim jest płaski, sumak ma oploty, a dywan wiązany ma runo z węzłów. Moim zdaniem najlepiej zapamiętać to przez dotyk i wygląd wyrobu: dywan wiązany ma strzyżoną, miękką powierzchnię runową, natomiast kilim i sumak są bardziej płaskie, choć sumak może być trochę reliefowy. W pracowni taka wiedza ma znaczenie, bo dobór narzędzi, kolejność pracy, naprężenie osnowy i sposób wykończenia brzegów będą inne dla każdej z tych technik.