Na krośnie ręcznym wykonano kilim o wymiarach 50 x 100 cm. Jeśli masa tego kilimu wynosi 1kg, to masa powierzchniowa wynosi
A. 1000 g/m2
B. 2500 g/m2
C. 2000 g/m2
D. 1500 g/m2
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2021 (arkusz AU.18-SG-21.01).
Masa powierzchniowa kilimu to masa wyrobu odniesiona do 1 m² jego powierzchni. Najpierw trzeba więc zamienić wymiary na metry: 50 cm = 0,5 m, a 100 cm = 1 m. Pole kilimu wynosi 0,5 m × 1 m = 0,5 m². Masa 1 kg to 1000 g. Teraz dzielimy masę przez pole: 1000 g / 0,5 m² = 2000 g/m². Dlatego wynik 2000 g/m² jest właściwy. Moim zdaniem to jedno z tych zadań, gdzie najważniejsze nie jest samo liczenie, tylko pilnowanie jednostek. W praktyce włókienniczej masa powierzchniowa jest bardzo ważnym parametrem tkaniny, kilimu czy gobelinu, bo mówi o „ciężkości” wyrobu, jego zużyciu surowca, grubości i często też o przeznaczeniu. Przy kontroli jakości dobrze jest zawsze podawać wynik w g/m², po dokładnym pomiarze wymiarów i masy, najlepiej w ustalonych warunkach klimatycznych. W rękodzielnictwie też ma to sens, bo pozwala porównać dwa kilimy wykonane różną przędzą albo o innym zagęszczeniu wątku.
W tym zadaniu najczęściej myli się masę całego wyrobu z masą przypadającą na jeden metr kwadratowy. Kilim waży 1 kg, czyli 1000 g, ale nie ma powierzchni 1 m². Jego wymiary to 50 × 100 cm, a po zamianie na metry daje to 0,5 m × 1 m. Pole wynosi więc tylko 0,5 m². Jeśli ktoś przyjmuje 1000 g/m², to najpewniej potraktował kilim tak, jakby miał powierzchnię dokładnie 1 m², czyli pominął fakt, że szerokość wynosi tylko pół metra. To bardzo typowy błąd przy szybkim liczeniu, zwłaszcza gdy jedna długość rzeczywiście ma 100 cm. Wynik 1500 g/m² nie wynika z poprawnego przeliczenia jednostek ani z klasycznego wzoru na masę powierzchniową. Czasem pojawia się przy „szacowaniu na oko” albo przy mieszaniu centymetrów z metrami, a w technologii włókienniczej takie przybliżanie bez podstaw jest raczej kiepską praktyką. Z kolei 2500 g/m² sugerowałoby, że pole wyrobu przyjęto jako 0,4 m², albo że do masy dodano jakiś zapas technologiczny. W obliczaniu masy powierzchniowej nie dolicza się jednak krajki, odpadu przędzy czy rezerwy materiałowej, jeśli nie ma tego w treści zadania. Liczy się rzeczywistą masę podzieloną przez rzeczywistą powierzchnię. Z mojego doświadczenia najlepiej zawsze zapisać sobie trzy kroki: zamiana cm na m, obliczenie pola, podzielenie gramów przez metry kwadratowe. Wtedy wynik 2000 g/m² wychodzi spokojnie i bez kombinowania.