Oblicz masę nitek osnowy w kilogramach, jeżeli liczba nitek osnowy mo = 1 280, długość osnowy lo = 100 mb, a masa liniowa przędzy = 100 tex.
Masa 13 kg wynika z przeliczenia masy liniowej przędzy w systemie tex. Warto pamiętać, że 1 tex oznacza 1 g przędzy na 1000 m długości, więc przędza 100 tex ma masę 100 g na 1000 m, czyli 0,1 g na 1 m. Jedna nitka osnowy o długości lₒ = 100 m waży więc 10 g. Ponieważ takich nitek jest mₒ = 1 280, całkowita masa wynosi 1 280 × 10 g = 12 800 g, czyli 12,8 kg. W praktyce technologicznej zaokrągla się to do 13 kg, zwłaszcza przy planowaniu zapotrzebowania materiałowego. Moim zdaniem to bardzo ważny typ obliczenia, bo w tkalni albo pracowni rękodzielniczej od tego zależy zamówienie odpowiedniej ilości przędzy, uniknięcie braków na osnowie i realna kalkulacja kosztu wyrobu. Dobra praktyka branżowa jest taka, żeby do wyniku technologicznego doliczyć jeszcze zapas na wiązanie, odpady, straty przy przewijaniu i ewentualne błędy produkcyjne. Sam wynik 13 kg dotyczy jednak masy teoretycznej nitek osnowy, wynikającej bezpośrednio z liczby nitek, długości osnowy i masy liniowej przędzy.
W tym zadaniu kluczowe jest prawidłowe zrozumienie jednostki tex, bo większość pomyłek bierze się właśnie z jej złego przeliczenia. Tex nie oznacza masy jednej nitki ani masy całej osnowy, tylko masę 1000 metrów przędzy wyrażoną w gramach. Skoro przędza ma 100 tex, to 1000 m tej przędzy waży 100 g. Dla jednej nitki o długości 100 m wychodzi 10 g, a dopiero potem tę wartość trzeba pomnożyć przez liczbę nitek osnowy, czyli 1 280. Otrzymujemy 12 800 g, czyli 12,8 kg, po zaokrągleniu 13 kg. Wyniki takie jak 9 kg albo 11 kg zwykle pojawiają się wtedy, gdy ktoś pominie część nitek, skróci sobie długość osnowy w obliczeniach albo za wcześnie zaokrągli pośrednie wartości. Z kolei 15 kg może wynikać z doliczenia zbyt dużego zapasu technologicznego, ale pytanie dotyczy masy samych nitek osnowy, a nie masy przędzy do zamówienia z rezerwą. W praktyce zapas oczywiście się stosuje, bo są odpadki przy snuciu, wiązaniu i przewlekaniu przez nicielnice oraz płochę, ale nie wolno mieszać masy obliczeniowej z masą zakupową. Z mojego doświadczenia najbezpieczniej jest najpierw policzyć wszystko w gramach, a dopiero na końcu zamienić na kilogramy. To proste, ale ratuje przed typowymi błędami jednostek.