Przed przystąpieniem do odplamiania tkaniny należy
Przed odplamianiem najważniejsze jest ustalenie, z jakiej substancji powstała plama, bo od tego zależy dobór środka, temperatury, czasu działania i sposobu mechanicznego usuwania zabrudzenia. Inaczej traktuje się tłuszcz, inaczej krew, kawę, atrament, wosk, rdzę czy zabrudzenia białkowe. Na przykład plamy z krwi nie powinno się od razu traktować gorącą wodą, bo białko może się utrwalić we włóknach. Plamy tłuszczowe wymagają zwykle środka odtłuszczającego, a przy rdzy stosuje się zupełnie inne preparaty chemiczne. Dobra praktyka branżowa mówi też, żeby sprawdzić skład surowcowy tkaniny, trwałość wybarwienia i zalecenia konserwacyjne na etykiecie. Moim zdaniem to jest taki etap, którego nie warto pomijać, bo jeden źle dobrany odplamiacz potrafi zrobić większą szkodę niż sama plama. W pracowni najpierw wykonuje się próbę w mało widocznym miejscu, dobiera odczyn preparatu i dopiero potem działa na właściwe zabrudzenie. Dzięki temu ogranicza się ryzyko odbarwienia, uszkodzenia apretury, osłabienia włókien albo powstania trwałej obwódki wokół plamy.
Przy odplamianiu łatwo pomylić czynności naprawcze z czynnościami konserwacyjnymi, a to są jednak dwie różne sprawy. Łatanie zaplamionego fragmentu tkaniny nie usuwa przyczyny zabrudzenia, tylko przykrywa problem. W praktyce taki zabieg stosuje się wtedy, gdy wyrób ma ubytek, przetarcie albo dziurę, a nie wtedy, gdy na powierzchni znajduje się substancja obca. Gdyby od razu naszyć łatę na plamę, zabrudzenie mogłoby dalej działać na włókna, powodować przebarwienia, zapach, a czasem nawet osłabienie struktury materiału. Wypruwanie zabrudzonego fragmentu też jest zbyt radykalne i technicznie nieuzasadnione na początku pracy. To bardziej ingerencja konstrukcyjna w wyrób, która może zmienić jego kształt, naprężenia szwów, układ splotu albo estetykę całości. Z mojego doświadczenia takie decyzje podejmuje się dopiero, gdy konserwacja i czyszczenie nie dają efektu albo materiał jest trwale zniszczony. Cerowanie dotyczy uszkodzeń mechanicznych, na przykład dziur, rozdarć i przerwanych nitek, więc nie jest właściwą metodą przygotowania do odplamiania. Typowy błąd myślowy polega tu na tym, że skoro wyrób wygląda źle, to od razu trzeba go naprawiać igłą i nicią. A najpierw trzeba rozpoznać charakter plamy: czy jest tłusta, garbnikowa, białkowa, mineralna, barwnikowa lub mieszana. Dopiero wtedy dobiera się środek odplamiający, temperaturę, sposób płukania i ewentualną próbę odporności barwy. Tak pracuje się bezpieczniej i bardziej fachowo.