Serwetka wykonana jest z nitki o masie liniowej 500 tex. Jaki będzie koszt surowca, jeżeli na wykonanie serwetki potrzebna jest nić o długości 2000 mb, a jej kilogram kosztuje 30 zł?
Masa liniowa 500 tex oznacza, że 1000 m tej nitki ma masę 500 g. To jest podstawowa zasada systemu tex, używana w przędzalnictwie i przy kalkulacji zużycia nici, zgodna z normalną praktyką branżową: najpierw ustala się masę odcinka, a dopiero potem przelicza koszt surowca. Skoro na serwetkę potrzeba 2000 mb, czyli 2000 m nici, to mamy dwa razy więcej niż odcinek wzorcowy 1000 m. Masa nici wyniesie więc 500 g × 2 = 1000 g, czyli dokładnie 1 kg. Jeżeli 1 kg surowca kosztuje 30 zł, koszt nici potrzebnej na jedną serwetkę wynosi 30 zł. Moim zdaniem to bardzo praktyczne zadanie, bo w pracowni rękodzielniczej takie obliczenie robi się często: przy szydełkowaniu, frywolitkach, haftach albo wyrobach dekoracyjnych trzeba wiedzieć, ile realnie kosztuje zużyta nić. W prawdziwej kalkulacji warto jeszcze doliczyć zapas technologiczny, odpady, próbki i ewentualne straty przy przewijaniu, ale w tym zadaniu liczymy czysto z podanych danych. Dlatego odpowiedź 30 zł jest poprawna.
W tym zadaniu kluczowe jest poprawne rozumienie jednostki tex. Tex nie oznacza ceny, grubości w potocznym sensie ani liczby metrów w kilogramie wprost. 500 tex znaczy, że 1000 m nitki waży 500 g. Jeśli ktoś otrzymuje 3 zł, 16 zł albo 28 zł, to zwykle wynika to z pomieszania jednostek albo z częściowego przeliczenia bez dojścia do kilogramów. Bardzo częsty błąd to potraktowanie 500 tex tak, jakby dotyczyło całej długości 2000 m, a nie odcinka 1000 m. Inny błąd to liczenie procentowe lub intuicyjne zaokrąglanie ceny, jakby 2000 mb było tylko częścią kilograma, chociaż tutaj jest dokładnie odwrotnie: 2000 m nici o masie liniowej 500 tex daje 1000 g. Czyli wychodzi 1 kg. W kalkulacji materiałowej trzeba iść spokojnie po kolei: długość w metrach, masa liniowa w tex, masa w gramach, potem przeliczenie na kilogramy i dopiero cena. Z mojego doświadczenia najwięcej pomyłek bierze się z tego, że uczniowie widzą dużą liczbę 2000 i małą jednostkę tex, więc próbują skracać rachunki na oko. A w branży włókienniczej oko jest przydatne do oceny wyrobu, ale koszt surowca musi być policzony konkretnie, bo od tego zależy wycena serwetki, zamówienia i opłacalność pracy. Poprawny wynik to 30 zł, ponieważ zużyta nitka ma masę 1 kg.