W celu utrzymania równego brzegu na krośnie rękodzielniczym stosuje się
A. rozpinacz.
B. pręty.
C. druty.
D. grzebień.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2021 (arkusz AU.18-SG-21.01).
Rozpinacz jest właściwym narzędziem, bo jego zadaniem jest utrzymanie stałej szerokości tkaniny podczas tkania na krośnie rękodzielniczym. W praktyce wątek, szczególnie gdy jest mocno dociągany przy brzegu, ma tendencję do ściągania osnowy do środka. Powstają wtedy nierówne krajki, zwężenie wyrobu i takie nieładne falowanie brzegu, które później trudno poprawić w wykończeniu. Rozpinacz działa trochę jak stabilizator: rozpiera tkaninę na odpowiednią szerokość i pilnuje, żeby brzegi prowadziły się równo. Moim zdaniem to jedno z tych narzędzi, które na początku wydaje się mało ważne, a potem okazuje się, że bardzo poprawia jakość pracy. W dobrych praktykach tkackich rozpinacz dobiera się do szerokości wykonywanego wyrobu i przesuwa wraz z postępem tkania, zwykle blisko linii pracy. Przy gobelinie, kilimie czy tkaninie dekoracyjnej pozwala zachować prosty kontur i równomierne napięcie nitek osnowy. Sam grzebień dobija wątek, ale nie utrzymuje szerokości brzegu tak skutecznie jak rozpinacz.
W tym pytaniu chodzi o narzędzie, które pilnuje szerokości i równego prowadzenia krajki, a nie tylko pomaga w samym przeplataniu albo dobijaniu nitek. Druty i pręty mogą występować przy różnych pracach rękodzielniczych, na przykład przy podtrzymywaniu elementów, wyznaczaniu linii, tworzeniu pewnych technik splotowych albo pomocniczym mocowaniu osnowy. Nie są jednak typowym narzędziem służącym do stałego utrzymywania równego brzegu tkaniny na krośnie. Łatwo tu się pomylić, bo słowo pręt kojarzy się z czymś sztywnym, co mogłoby coś prostować, ale w tkactwie sama sztywność narzędzia nie oznacza jeszcze kontroli szerokości wyrobu. Grzebień także bywa mylący, bo jest bardzo ważny podczas pracy na krośnie. Służy przede wszystkim do dobijania wątku, czyli zagęszczania kolejnych przejść przędzy i wyrównywania powierzchni tkaniny. Może pomagać w estetyce układu nitek, ale nie rozwiązuje problemu ściągania brzegów przez zbyt mocno napięty wątek. Typowy błąd polega na myśleniu, że skoro brzeg jest nierówny, to trzeba go mocniej dobić albo przeczesać. W rzeczywistości przyczyną często jest zbyt duże naprężenie wątku przy krajce i stopniowe zwężanie tkaniny. Do tego stosuje się rozpinacz, który utrzymuje zadaną szerokość roboczą, stabilizuje krajki i ogranicza deformacje. Z mojego doświadczenia, przy nauce tkania właśnie brak rozpinacza albo jego złe ustawienie szybko widać na gotowym wyrobie: boki schodzą się do środka, a całość wygląda mniej profesjonalnie.