Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez wydanie przez sąd niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia jest odpowiedzialnością
A. porządkową.
B. deliktową.
C. administracyjną.
D. kontraktową.
To jest odpowiedzialność deliktowa, czyli odpowiedzialność za czyn niedozwolony. W praktyce chodzi o sytuację, w której szkoda powstaje nie dlatego, że strony zawarły jakąś umowę, tylko dlatego, że organ władzy publicznej działał niezgodnie z prawem. W przypadku prawomocnego orzeczenia sądu podstawowe znaczenie mają przepisy Kodeksu cywilnego o odpowiedzialności Skarbu Państwa, zwłaszcza art. 417 i art. 417¹ k.c. Co ważne, przy szkodzie wyrządzonej przez prawomocne orzeczenie zwykle trzeba najpierw uzyskać stwierdzenie jego niezgodności z prawem we właściwym trybie, np. poprzez odpowiednie postępowanie nadzwyczajne. Dopiero potem można realnie dochodzić odszkodowania. Moim zdaniem to dobry przykład, że odpowiedzialność cywilna państwa nie jest teorią z podręcznika, tylko działa w konkretnych sprawach: ktoś traci majątek, możliwość prowadzenia działalności albo ponosi koszty przez wadliwe rozstrzygnięcie sądu. Dobra praktyka prawnicza polega tu na rozróżnieniu: orzeczenie może być wadliwe procesowo, ale do odszkodowania potrzebna jest jeszcze szkoda, związek przyczynowy i bezprawność potwierdzona w wymagany sposób.
W tej sprawie nie chodzi o odpowiedzialność porządkową, administracyjną ani kontraktową, tylko o cywilną odpowiedzialność deliktową za wykonywanie władzy publicznej niezgodnie z prawem. Łatwo się tu pomylić, bo sąd kojarzy się z państwem i urzędem, więc ktoś może automatycznie myśleć o administracji. Jednak wydanie prawomocnego orzeczenia przez sąd nie jest typową decyzją administracyjną, taką jak decyzja o pozwoleniu, podatku czy świadczeniu. Odpowiedzialność administracyjna dotyczy raczej sfery prawa administracyjnego, sankcji administracyjnych albo działania organów administracji publicznej, a nie klasycznego roszczenia odszkodowawczego za szkodę wyrządzoną wyrokiem. Odpowiedzialność porządkowa też nie pasuje, bo odnosi się zwykle do naruszenia porządku, dyscypliny albo obowiązków organizacyjnych, np. w postępowaniu lub miejscu pracy. Nie służy ona naprawieniu szkody majątkowej powstałej przez niezgodne z prawem orzeczenie. Kontraktowa odpowiedzialność wynika z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Między obywatelem a sądem nie ma jednak umowy o wydanie wyroku, brzmi to trochę dziwnie, ale właśnie tak trzeba to rozdzielić. Typowy błąd myślowy polega na szukaniu odpowiedzialności tam, gdzie występuje instytucja publiczna, zamiast zapytać: z jakiego źródła powstał obowiązek naprawienia szkody? Tutaj źródłem jest czyn niedozwolony władzy publicznej, opisany w Kodeksie cywilnym. Dlatego poprawna kwalifikacja to odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa, pod warunkiem spełnienia przesłanek, takich jak szkoda, bezprawność i adekwatny związek przyczynowy.