Poprawna jest odpowiedź, że konta bilansowe aktywne mają saldo początkowe po stronie Winien (Debet). Wynika to z samej definicji konta aktywnego: odzwierciedla ono składniki majątku jednostki (np. środki pieniężne, zapasy, należności, środki trwałe), a majątek w bilansie zawsze prezentowany jest po stronie aktywów. W ewidencji księgowej przyjęto zasadę, że stan i zwiększenia aktywów zapisuje się po stronie Wn, natomiast zmniejszenia po stronie Ma. Dlatego saldo początkowe konta aktywnego, czyli stan na początek okresu, musi znajdować się właśnie po stronie Winien. Gdyby saldo pojawiło się po stronie Ma, oznaczałoby to sytuację nietypową, np. błąd księgowy, korektę albo saldo czerwone, a nie normalne funkcjonowanie konta. W praktyce, na koncie „Kasa” czy „Rachunek bankowy” saldo otwarcia zawsze wpisuje się na Wn, bo jest to informacja, ile środków pieniężnych jednostka faktycznie posiada na starcie okresu sprawozdawczego. Podobnie na koncie „Materiały” saldo Wn pokazuje wartość materiałów w magazynie. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą regułę roboczą, której używa wielu księgowych: aktywa – Wn, pasywa – Ma. Ułatwia to później księgowanie typowych operacji, np. zakup za gotówkę: zwiększenie zapasów Wn „Materiały”, zmniejszenie środków pieniężnych Ma „Kasa”. Z punktu widzenia dobrych praktyk rachunkowości i zgodnie z ustawą o rachunkowości oraz Krajowymi Standardami Rachunkowości, prawidłowe rozpoznawanie strony salda na kontach bilansowych jest kluczowe dla poprawnego sporządzania bilansu, analizy płynności i wiarygodności sprawozdań finansowych.
W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo strony Winien (Debet) i Ma (Credit) wielu osobom kojarzą się trochę abstrakcyjnie. Tymczasem w rachunkowości nie ma tu dowolności – każda grupa kont ma z góry przypisaną typową stronę salda. Konta aktywne służą do ewidencji majątku, czyli aktywów jednostki, a te zgodnie z zasadami rachunkowości wykazuje się z saldem po stronie Winien. Stwierdzenie, że saldo początkowe może być po dowolnej stronie, sugeruje brak stałej reguły. To dość częsty błąd myślowy: ktoś widzi, że przy księgowaniu używa się obu stron konta, więc zakłada, że także saldo może być „jak popadnie”. W rzeczywistości zwiększenia aktywów księguje się po stronie Wn, a zmniejszenia po stronie Ma, więc typowe saldo, czyli różnica pomiędzy obrotami, pozostaje po stronie Winien. Z kolei odpowiedź, że saldo aktywów jest po stronie Ma (Credit), wynika zazwyczaj z pomieszania kont aktywnych z pasywnymi. Pasywa – czyli źródła finansowania majątku (kapitały własne, zobowiązania) – mają normalne saldo po stronie Ma. Jeśli ktoś uczy się skrótem myślowym „bilans = aktywa i pasywa” i zapamięta tylko, że w bilansie coś jest po prawej stronie, to później myli to z księgową stroną Ma. Tymczasem to dwie różne rzeczy: położenie w bilansie i strona konta księgowego. Pojawia się też czasem przekonanie, że saldo może być jednocześnie po Wn i po Ma. To wynika z mieszania pojęcia obrotu i salda. Obroty oczywiście występują po obu stronach, bo operacje gospodarcze zwiększają i zmniejszają aktywa. Jednak saldo, jako końcowy wynik tych zmian, dla kont aktywnych ma charakter jednostronny – po stronie Winien. Wyjątkiem są sytuacje nietypowe, np. saldo czerwone, ale są one traktowane jako korekty, nie jako standard. Dobra praktyka w księgowości polega właśnie na tym, żeby od razu kojarzyć: aktywa – saldo Wn, pasywa – saldo Ma. To porządkuje myślenie i chroni przed błędami przy księgowaniu i przy sporządzaniu bilansu.