Próbka wody powinna być dostarczona do laboratorium w butelce
A. z polietylenu.
B. ze szkła lub polietylenu.
C. ze szkła borokrzemowego.
D. ze szkła.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2021 (arkusz A.59-SG-21.01).
Właściwy wybór to butelka z polietylenu, bo trzeba znaleźć naczynie, które pasuje do wszystkich zleconych oznaczeń jednocześnie, a nie tylko do większości z nich. W tabeli dla azotu amonowego, BZT₅, fosforanów, odczynu pH i zasadowości dopuszczone są naczynia ze szkła albo z polietylenu. Magnez można oznaczać z próbki pobranej do szkła borokrzemowego albo polietylenu. Kluczowy jest jednak potas, bo przy nim tabela wskazuje wyłącznie P, czyli polietylen. To zawęża wybór i praktycznie rozstrzyga całe zadanie. Moim zdaniem to dobry przykład zasady laboratoryjnej: przy kilku analizach wybiera się pojemnik zgodny z najbardziej wymagającym oznaczeniem. W praktyce próbka powinna być też odpowiednio schłodzona, opisana i dostarczona szybko, bo pH najlepiej oznaczać natychmiast, a BZT₅, fosforany czy zasadowość mają ograniczony czas przechowywania. Takie podejście jest zgodne z dobrą praktyką pobierania próbek wody, np. wg zasad serii PN-EN ISO 5667 dotyczących pobierania, utrwalania i transportu próbek.
W tym zadaniu łatwo wpaść w pułapkę polegającą na tym, że patrzy się na większość oznaczeń i wybiera naczynie, które pojawia się najczęściej. Szkło rzeczywiście jest dopuszczalne dla kilku parametrów, takich jak azot amonowy, BZT₅, fosforany, pH czy zasadowość, ale nie wystarcza do całego zlecenia. Gdy w jednej próbce mają być wykonane wszystkie badania, trzeba sprawdzić każdy parametr i znaleźć część wspólną wymagań. Potas jest tu decydujący, ponieważ tabela przewiduje dla niego tylko polietylen. Jeśli próbka zostałaby dostarczona w butelce szklanej, laboratorium mogłoby nie uznać jej za prawidłowo pobraną do oznaczenia potasu, a wynik mógłby być obarczony błędem albo badanie trzeba by powtórzyć. Szkło borokrzemowe też nie rozwiązuje sprawy, chociaż jest lepsze chemicznie od zwykłego szkła i bywa wymagane przy niektórych oznaczeniach metali. Dla magnezu tabela dopuszcza szkło borokrzemowe lub polietylen, ale nadal potas wymusza P. Odpowiedź zakładająca, że może być szkło lub polietylen, jest zbyt ogólna, bo ignoruje najbardziej restrykcyjne wymaganie. Z mojego doświadczenia uczniowie często mylą dopuszczalność dla pojedynczej analizy z dopuszczalnością dla całego pakietu badań. W laboratorium to ważna różnica, bo materiał pojemnika może powodować adsorpcję jonów, zanieczyszczenie próbki albo zmianę składu w czasie transportu. Dlatego tu trzeba wybrać polietylen i dodatkowo pamiętać o chłodzeniu próbki oraz czasie dostarczenia, szczególnie przy pH, BZT₅ i zasadowości.