Elementem wału przeciwpowodziowego nie jest
A. międzywale.
B. korona.
C. uszczelnienie podłoża.
D. skarpa odwodna.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2022 (arkusz BD.28-SG-22.01).
Prawidłowo wskazano, że międzywale nie jest elementem wału przeciwpowodziowego, tylko częścią całego przekroju doliny rzecznej objętego regulacją przeciwpowodziową. Międzywale to obszar pomiędzy wałami przeciwpowodziowymi, najczęściej zalewany podczas większych wezbrań, w którym prowadzi się np. regulację koryta, utrzymanie roślinności, czasem lokalizuje się drogę techniczną czy urządzenia hydrotechniczne. Sam wał przeciwpowodziowy ma natomiast swoją wyraźnie określoną budowę: koronę, skarpy (odwodną i odpowietrzną), rdzeń, strefy filtracyjne, czasem uszczelnienie podłoża lub przesłonę przeciwfiltracyjną. Korona to górna, płaska część wału, po której często biegnie droga eksploatacyjna, musi mieć odpowiednią szerokość, spadki poprzeczne i nawierzchnię zapewniającą stabilność oraz dostęp dla służb w czasie powodzi. Skarpa odwodna jest skierowana w stronę rzeki, narażona na działanie wody, falowania, lodu, a także na erozję hydrauliczną, dlatego zgodnie z dobrymi praktykami umacnia się ją darnią, narzutem kamiennym, płytami betonowymi czy materacami gabionowymi – zależnie od klasy wału i lokalnych warunków gruntowo-wodnych. Uszczelnienie podłoża (np. przesłona bentonitowo-cementowa, ścianka szczelna, ekran z iłu) jest typowym elementem konstrukcyjnym w sytuacji, gdy podłoże jest zbyt przepuszczalne i istnieje ryzyko przesiąków lub przebicia hydraulicznego. W wielu wytycznych projektowych podkreśla się, że zapewnienie szczelności podłoża i korpusu wału jest tak samo ważne, jak odpowiedni przekrój geometryczny. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą rzecz: wał to konstrukcja ziemna o określonych częściach (korona, skarpy, podłoże z ewentualnym uszczelnieniem), natomiast międzywale to teren – przestrzeń pomiędzy wałami, a nie element konstrukcyjny wału.
W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo wszystkie podane pojęcia kojarzą się z ochroną przeciwpowodziową, ale nie wszystkie są elementami samego wału. Wał przeciwpowodziowy to konkretna budowla ziemna o ściśle określonej geometrii i budowie: posiada koronę, skarpy, strefy filtracyjne, często rdzeń uszczelniający i odpowiednio przygotowane podłoże. Korona jest integralną częścią wału, to jego górna powierzchnia, po której zazwyczaj prowadzi się ruch eksploatacyjny – służy do dojazdu sprzętu podczas przeglądów, konserwacji i akcji powodziowych. W projektach i instrukcjach utrzymania wałów bardzo dokładnie określa się szerokość korony, jej nachylenie poprzeczne, dopuszczalny rodzaj nawierzchni, bo ma to wpływ na stateczność i bezpieczeństwo obiektu. Skarpa odwodna to również podstawowy element wału, ta część skarpy zwrócona w stronę wody. Jest szczególnie narażona na działanie wody, fal, nurtu, lodu, a także na podmywanie i erozję, dlatego zgodnie z dobrymi praktykami wymaga umocnienia i stałego nadzoru. W dokumentacjach technicznych opisuje się rodzaj umocnienia skarpy odwodnej, sposób jego wykonania i późniejszej konserwacji. Uszczelnienie podłoża także traktowane jest jako element konstrukcji wału, gdy warunki gruntowo-wodne tego wymagają. Może to być np. przesłona przeciwfiltracyjna z iłów, bentonitu, palisada DSM czy ścianka szczelna stalowa. Celem jest ograniczenie filtracji pod wałem, zapobieganie przebiciu hydraulicznemu i powstawaniu sufozji. Typowym błędem myślowym jest utożsamianie całego układu przeciwpowodziowego z pojedynczym wałem. Międzywale to teren pomiędzy dwoma wałami lub między wałem a wysokim brzegiem, który stanowi część doliny rzecznej, a nie element konstrukcyjny wału. Na międzywalu rzeczywiście prowadzi się prace utrzymaniowe, reguluje się cieki, kosi roślinność, czasem buduje drogi techniczne, ale sam obszar międzywala nie jest „częścią wału” w sensie konstrukcyjnym. Z mojego doświadczenia wynika, że precyzyjne rozróżnianie: co jest elementem budowli, a co jest obszarem funkcjonalnym wokół niej, bardzo pomaga później przy czytaniu dokumentacji technicznej, instrukcji utrzymania i przy organizacji robót hydrotechnicznych.