Elementem wału przeciwpowodziowego nie jest
Prawidłowo wskazano, że międzywale nie jest elementem wału przeciwpowodziowego, tylko częścią całego przekroju doliny rzecznej objętego regulacją przeciwpowodziową. Międzywale to obszar pomiędzy wałami przeciwpowodziowymi, najczęściej zalewany podczas większych wezbrań, w którym prowadzi się np. regulację koryta, utrzymanie roślinności, czasem lokalizuje się drogę techniczną czy urządzenia hydrotechniczne. Sam wał przeciwpowodziowy ma natomiast swoją wyraźnie określoną budowę: koronę, skarpy (odwodną i odpowietrzną), rdzeń, strefy filtracyjne, czasem uszczelnienie podłoża lub przesłonę przeciwfiltracyjną. Korona to górna, płaska część wału, po której często biegnie droga eksploatacyjna, musi mieć odpowiednią szerokość, spadki poprzeczne i nawierzchnię zapewniającą stabilność oraz dostęp dla służb w czasie powodzi. Skarpa odwodna jest skierowana w stronę rzeki, narażona na działanie wody, falowania, lodu, a także na erozję hydrauliczną, dlatego zgodnie z dobrymi praktykami umacnia się ją darnią, narzutem kamiennym, płytami betonowymi czy materacami gabionowymi – zależnie od klasy wału i lokalnych warunków gruntowo-wodnych. Uszczelnienie podłoża (np. przesłona bentonitowo-cementowa, ścianka szczelna, ekran z iłu) jest typowym elementem konstrukcyjnym w sytuacji, gdy podłoże jest zbyt przepuszczalne i istnieje ryzyko przesiąków lub przebicia hydraulicznego. W wielu wytycznych projektowych podkreśla się, że zapewnienie szczelności podłoża i korpusu wału jest tak samo ważne, jak odpowiedni przekrój geometryczny. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą rzecz: wał to konstrukcja ziemna o określonych częściach (korona, skarpy, podłoże z ewentualnym uszczelnieniem), natomiast międzywale to teren – przestrzeń pomiędzy wałami, a nie element konstrukcyjny wału.
W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo wszystkie podane pojęcia kojarzą się z ochroną przeciwpowodziową, ale nie wszystkie są elementami samego wału. Wał przeciwpowodziowy to konkretna budowla ziemna o ściśle określonej geometrii i budowie: posiada koronę, skarpy, strefy filtracyjne, często rdzeń uszczelniający i odpowiednio przygotowane podłoże. Korona jest integralną częścią wału, to jego górna powierzchnia, po której zazwyczaj prowadzi się ruch eksploatacyjny – służy do dojazdu sprzętu podczas przeglądów, konserwacji i akcji powodziowych. W projektach i instrukcjach utrzymania wałów bardzo dokładnie określa się szerokość korony, jej nachylenie poprzeczne, dopuszczalny rodzaj nawierzchni, bo ma to wpływ na stateczność i bezpieczeństwo obiektu. Skarpa odwodna to również podstawowy element wału, ta część skarpy zwrócona w stronę wody. Jest szczególnie narażona na działanie wody, fal, nurtu, lodu, a także na podmywanie i erozję, dlatego zgodnie z dobrymi praktykami wymaga umocnienia i stałego nadzoru. W dokumentacjach technicznych opisuje się rodzaj umocnienia skarpy odwodnej, sposób jego wykonania i późniejszej konserwacji. Uszczelnienie podłoża także traktowane jest jako element konstrukcji wału, gdy warunki gruntowo-wodne tego wymagają. Może to być np. przesłona przeciwfiltracyjna z iłów, bentonitu, palisada DSM czy ścianka szczelna stalowa. Celem jest ograniczenie filtracji pod wałem, zapobieganie przebiciu hydraulicznemu i powstawaniu sufozji. Typowym błędem myślowym jest utożsamianie całego układu przeciwpowodziowego z pojedynczym wałem. Międzywale to teren pomiędzy dwoma wałami lub między wałem a wysokim brzegiem, który stanowi część doliny rzecznej, a nie element konstrukcyjny wału. Na międzywalu rzeczywiście prowadzi się prace utrzymaniowe, reguluje się cieki, kosi roślinność, czasem buduje drogi techniczne, ale sam obszar międzywala nie jest „częścią wału” w sensie konstrukcyjnym. Z mojego doświadczenia wynika, że precyzyjne rozróżnianie: co jest elementem budowli, a co jest obszarem funkcjonalnym wokół niej, bardzo pomaga później przy czytaniu dokumentacji technicznej, instrukcji utrzymania i przy organizacji robót hydrotechnicznych.