Kołek stroikowy usadowiony jest w strojnicy pod kątem
Źle. Przy 98° kołek jest odchylony w złą stronę i naciąg wysuwa go ze strojnicy.
Źle. Przy 90° naciąg działa prostopadle do kołka i z czasem przechyla go w otworze.
Dobrze. Lekkie odchylenie do 88° sprawia, że naciąg struny dociska kołek do strojnicy.
Źle. Przy 95° naciąg struny wyciągałby kołek z otworu.
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - technik budowy i strojenia fortepianów i pianin (AUD.04).
Kołek stroikowy osadza się w strojnicy pod kątem 88°, czyli lekko odchylony od prostopadłej. Odchylenie skierowane jest tak, że naciąg struny dociska kołek w głąb strojnicy, a nie wyciąga go z otworu. Dzięki temu kołek pewniej trzyma strój.
Kąt jest niewielki - zaledwie 2° od pionu - ale przy naciągu struny rzędu kilkuset niutonów ma znaczenie dla trwałości osadzenia. Kołek musi też tkwić ciasno w drewnie bukowym, by obracał się z równym, wyczuwalnym oporem.
Do zapamiętania: kołek stroikowy - nieco poniżej kąta prostego, tak aby naciąg struny działał na jego korzyść. Podobna zasada dotyczy wielu połączeń, w których siła ma dociskać element do podłoża, a nie go wysuwać.
Błędne odpowiedzi przyjmują kąt prosty albo odchylenie w złą stronę. Osadzenie pod kątem 90° oznacza kołek dokładnie prostopadły do strojnicy. Naciąg struny działa wtedy prostopadle do osi kołka i z czasem może go przechylać w otworze, wyrabiając drewno.
Kąty 95° i 98° oznaczają odchylenie w przeciwną stronę. Naciąg struny ciągnąłby wtedy kołek ku wyjściu z otworu, wysuwając go i zmniejszając jego opór - instrument szybko traciłby strój.
Prawidłowo kołek osadza się pod kątem 88°, tak aby siła naciągu dociskała go do strojnicy. Rozwiązując podobne zadania, warto narysować sobie kierunek siły i zastanowić się, czy pomaga ona utrzymać element w miejscu, czy go z niego wyciąga - odpowiedź zwykle od razu wskazuje kierunek odchylenia. Pomaga też zapamiętanie, że odchylenie od pionu jest tu niewielkie, rzędu kilku stopni, a nie kilkunastu.