Który produkt stanowi składnik mas lejnych?
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - technik ceramik (CES.05).
Składnikiem mas lejnych jest szkło wodne. To wodny roztwór krzemianu sodu, który działa jako upłynniacz, nazywany też deflokulantem. Dzięki niemu masa zawiera mało wody, a mimo to jest płynna i daje się wlać do formy gipsowej.
Mechanizm polega na tym, że szkło wodne zmienia ładunki na powierzchni cząstek gliny i kaolinu, które przestają się zlepiać w skupiska. Rozdzielone cząstki swobodnie przesuwają się względem siebie, więc lepkość masy spada. Mniejsza ilość wody oznacza szybsze tworzenie się czerepu w formie, mniejszy skurcz i mniejsze zawilgocenie form gipsowych.
Do zapamiętania: masy lejne przygotowuje się z dodatkiem elektrolitów upłynniających, takich jak szkło wodne i soda. Zbyt duża dawka upłynniacza może jednak znowu zwiększyć lepkość, dlatego ilość dobiera się według receptury.
Pozostałe substancje z odpowiedzi to kleje i spoiwa, które w ceramice mają inne zastosowania niż upłynnianie mas.
Żelatyna jest klejem pochodzenia zwierzęcego - bywa stosowana jako spoiwo, ale nie upłynnia zawiesiny gliny. Dekstryna, produkt rozkładu skrobi, i guma arabska, żywica roślinna, występują w ceramice jako dodatki wiążące w szkliwach, farbach i pastach malarskich. Poprawiają przyczepność warstwy do wyrobu i ułatwiają malowanie, ale w masie lejnej działałyby raczej jako zagęstnik niż upłynniacz.
Właściwa odpowiedź to szkło wodne. Jako upłynniacz rozdziela cząstki gliny, dzięki czemu masa jest płynna mimo niewielkiej ilości wody. Typowa pułapka polega na tym, że wszystkie cztery substancje kojarzą się z „płynną masą”, ale tylko jedna zmienia zachowanie cząstek w zawiesinie. Zapamiętaj podział: upłynniacze do mas lejnych, spoiwa i kleje do szkliw i farb.