Elementem stawu skroniowo-żuchwowego jest głowa stawowa wyrostka
Prawidłowo wskazana została głowa stawowa wyrostka kłykciowego żuchwy. To właśnie wyrostek kłykciowy (processus condylaris mandibulae) tworzy ruchomy element stawu skroniowo‑żuchwowego, czyli tzw. głowę żuchwy. Od strony kości skroniowej odpowiada mu dół żuchwowy i guzek stawowy, a pomiędzy nimi znajduje się krążek stawowy z tkanki włóknistej. Ta budowa pozwala na złożone ruchy: opuszczanie i unoszenie żuchwy, wysuwanie, cofanie oraz ruchy boczne, które są kluczowe przy żuciu, mówieniu i połykania. W praktyce technika dentystycznego zrozumienie, że to właśnie kłykieć żuchwy jest elementem stawowym, ma duże znaczenie przy ustawianiu modeli w artykulatorze i przy regulacji łuków twarzowych. Moim zdaniem bez wyobrażenia sobie położenia wyrostka kłykciowego trudno dobrze zrozumieć relację centralną i prowadzenie kłykciowe. Standardem jest, żeby przy projektowaniu protez, szyn relaksacyjnych czy rekonstrukcji zgryzu uwzględniać tor ruchu wyrostków kłykciowych w stawie skroniowo‑żuchwowym. Nieprawidłowe założenia co do położenia głowy stawowej mogą prowadzić do przeciążenia stawu, bólów mięśni żucia, trzasków w stawie i typowych dolegliwości ze strony układu ruchowego narządu żucia. Dlatego tak ważne jest, żeby już na etapie nauki anatomii dobrze utrwalić, że elementem stawowym jest kłykieć żuchwy, a nie inne wyrostki tej kości czy sąsiednich kości czaszki.
W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo w obrębie żuchwy i kości sąsiadujących mamy kilka różnych wyrostków, które brzmią podobnie, ale pełnią zupełnie inne funkcje. Staw skroniowo‑żuchwowy tworzy żuchwa z kością skroniową, a ruchomym elementem stawowym jest głowa wyrostka kłykciowego żuchwy. To właśnie ten wyrostek kończy się głową stawową, która wchodzi w dół żuchwowy kości skroniowej. Wyrostek dziobiasty żuchwy wygląda dość „stawowo”, bo jest wysoki i ostro zakończony, dlatego wiele osób intuicyjnie go wybiera. Jednak on nie bierze udziału w tworzeniu stawu skroniowo‑żuchwowego. Jest miejscem przyczepu mięśnia skroniowego i odpowiada głównie za siłę unoszenia żuchwy. W praktyce protetycznej czy ortodontycznej jego rola jest pośrednia – przez działanie mięśni, a nie przez bezpośredni udział w stawie. Wyrostek jarzmowy z kolei należy do kości skroniowej i kości jarzmowej, tworzy łuk jarzmowy, nad którym przebiega m.in. mięsień skroniowy. Nie stanowi on głowy stawowej, chociaż leży blisko anatomicznie. Typowym błędem myślowym jest łączenie wszystkiego, co „przy skroni i policzku”, ze stawem skroniowo‑żuchwowym, bez dokładnego prześledzenia, która kość z którą naprawdę się styka. Odpowiedź dotycząca kości skroniowej też bywa myląca, bo faktycznie kość skroniowa tworzy panewkę stawu, ale nie głowę stawową. Standardowo w anatomii opisuje się ten staw jako połączenie dołu żuchwowego kości skroniowej z głową wyrostka kłykciowego żuchwy, oddzielonych krążkiem stawowym. W technice dentystycznej dokładna znajomość, że to właśnie kłykieć żuchwy jest elementem ruchomym, jest kluczowa przy ustawianiu artykulatora, analizie ruchów żuchwy i przy projektowaniu rehabilitacji zwarcia. Pomijanie tej różnicy może prowadzić do błędnych założeń o torze ruchu żuchwy i w konsekwencji do nieprawidłowego przenoszenia obciążeń na staw skroniowo‑żuchwowy.