Który mięsień jest najsilniejszym mięśniem unoszącym żuchwę?
A. Skroniowy.
B. Żwacz.
C. Gnykowy.
D. Skrzydłowy boczny.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2016 (arkusz Z.17-X-16.01).
Mięsień skroniowy jest uznawany za najsilniejszy mięsień unoszący żuchwę, czyli odpowiedzialny głównie za ruch zamykania ust. Przyczepia się szeroko do dołu skroniowego kości czaszki, a jego włókna zbiegają się do wyrostka dziobiastego żuchwy. Dzięki tak dużej powierzchni przyczepu i korzystnemu przebiegowi włókien generuje bardzo dużą siłę, szczególnie w końcowej fazie zacisku zębów. W praktyce stomatologicznej i protetycznej właśnie mięsień skroniowy odgrywa kluczową rolę przy badaniu zwarcia, parafunkcji zgryzowych oraz przy planowaniu wysokości zwarcia w protezach całkowitych i stałych uzupełnieniach. Moim zdaniem warto zapamiętać, że skroniowy działa głównie jako silny dźwigacz żuchwy i stabilizator stawu skroniowo‑żuchwowego, zwłaszcza przy jednostronnym żuciu. Włókna tylne mięśnia skroniowego dodatkowo cofają żuchwę, co ma znaczenie przy ruchach retruzyjnych i przy ocenie kontaktów okluzyjnych w relacji centralnej. W badaniu pacjenta często wyczuwa się palpacyjnie napięcie mięśnia skroniowego przy bruksizmie – bolesność w okolicy skroni to klasyczny objaw przeciążeń zgryzowych. W dobrze prowadzonej praktyce protetycznej i ortodontycznej zawsze bierze się pod uwagę fizjologię mięśnia skroniowego, żeby nie doprowadzić do jego przewlekłego przeciążenia przez niewłaściwą wysokość zwarcia czy złą prowadzenie zębowe.
W anatomii mięśni żucia łatwo się pomylić, bo kilka mięśni uczestniczy w unoszeniu żuchwy, ale nie każdy z nich jest najsilniejszym dźwigaczem. Częsty błąd polega na automatycznym wskazywaniu żwacza, bo kojarzy się z „gryzieniem” i jest dobrze widoczny na policzku przy zaciskaniu zębów. Żwacz rzeczywiście jest bardzo mocnym mięśniem żucia i silnie uczestniczy w unoszeniu żuchwy, ale jego główna rola to generowanie siły pionowej i częściowo bocznej przy rozdrabnianiu pokarmu. W literaturze anatomicznej i w nauczaniu stomatologicznym za kluczowy, najsilniejszy mięsień unoszący żuchwę uważa się jednak mięsień skroniowy, ze względu na jego rozległą powierzchnię, przebieg włókien i znaczenie w stabilizacji stawu skroniowo‑żuchwowego. Drugie typowe nieporozumienie to mięśnie nadgnykowe i podgnykowe, które nie służą do unoszenia żuchwy w klasycznym sensie mięśni żucia. Mięsień gnykowy i cała grupa mięśni związanych z kością gnykową biorą udział raczej w obniżaniu żuchwy, ruchach połykania, stabilizacji dna jamy ustnej i pozycji języka, a nie w silnym zacisku zębów. Wskazanie go jako najsilniejszego dźwigacza żuchwy wynika zwykle z mylenia „ruchów żuchwy w ogóle” z „unoszeniem w akcie żucia”. Kolejna pułapka to mięsień skrzydłowy boczny. On jest wręcz odwrotnością tego, czego szukamy w tym pytaniu: odpowiada głównie za wysuwanie żuchwy do przodu i ruchy boczne, uczestniczy w otwieraniu ust, stabilizuje krążek stawowy w stawie skroniowo‑żuchwowym. Nie jest mięśniem unoszącym żuchwę, więc jego wybór świadczy o niezrozumieniu podstaw kinematyki stawu skroniowo‑żuchwowego. Dobra praktyka w protetyce i ortodoncji wymaga bardzo precyzyjnego rozróżniania funkcji poszczególnych mięśni żucia, bo od tego zależy prawidłowe ustawienie zębów, dobór wysokości zwarcia i ocena przyczyn bólu mięśniowo‑stawowego.