Mięsień skroniowy jest jednym z głównych mięśni żucia i właśnie on, razem z mięśniem żwaczem, odpowiada za unoszenie żuchwy, czyli za ruch zamykania ust. Biegnie od dołu skroniowego kości czaszki i przyczepia się do wyrostka dziobiastego żuchwy. Dzięki takiemu przebiegowi jego włókna działają jak mocna taśma napinająca żuchwę ku górze. W części przedniej mięsień skroniowy szczególnie silnie podnosi żuchwę, natomiast włókna tylne biorą udział też w jej cofnięciu. W praktyce protetycznej i stomatologicznej ten mięsień mocno wpływa na siłę zwarcia, stabilność kontaktów zgryzowych i komfort pracy z protezami czy szynami. Z mojego doświadczenia, jak pacjent ma bardzo rozwinięte mięśnie skroniowe, to często zgłasza silne zaciskanie zębów, ścieranie koron, a czasem bóle w okolicy skroni. W badaniu palpacyjnym standardem jest zawsze ocena napięcia mięśnia skroniowego przy zaciskaniu zębów, bo daje to obraz pracy układu żucia. Dobrze zapamiętać, że mięśnie podjęzykowe (bródkowo-gnykowy, żuchwowo-gnykowy, dwubrzuścowy) generalnie obniżają żuchwę, a główne unoszenie to domena żwacza i właśnie skroniowego. Ta wiedza przydaje się przy ustawianiu wysokości zwarcia, projektowaniu protez całkowitych i szyn relaksacyjnych – trzeba szanować kierunek i siłę działania mięśni żucia, bo inaczej praca będzie niestabilna, a pacjent szybko zacznie narzekać na dyskomfort w stawie skroniowo-żuchwowym.
W tym pytaniu dość łatwo pomylić mięśnie, bo wszystkie nazwy brzmią podobnie technicznie, ale ich funkcja w układzie ruchowym żuchwy jest zupełnie inna. Kluczem jest rozróżnienie mięśni żucia od mięśni nad- i podgnykowych. Mięsień dwubrzuścowy należy do mięśni nadgnykowych i przy ustalonej kości gnykowej przede wszystkim obniża żuchwę, czyli pomaga w otwieraniu ust. Jest bardzo ważny przy ruchach połykania i mówienia, ale nie odpowiada za unoszenie żuchwy, wręcz działa przeciwnie. Podobnie mięsień bródkowo-gnykowy, biegnący od okolicy bródkowej żuchwy do kości gnykowej, działa jako mięsień obniżający żuchwę i unoszący kość gnykową, co ma znaczenie dla połykania i stabilizacji dna jamy ustnej. Mięsień żuchwowo-gnykowy tworzy dno jamy ustnej, współpracuje z językiem i innymi strukturami przy połykaniu, mowie i utrzymaniu śliny, ale także należy do grupy mięśni, które raczej otwierają niż zamykają usta. Typowy błąd myślowy polega na tym, że skoro mięśnie te przyczepiają się do żuchwy, to „na logikę” mają ją unosić. W anatomii jednak liczy się kierunek przebiegu włókien oraz punkt ustalony i ruchomy. W mięśniach nadgnykowych, przy ustalonej kości gnykowej, żuchwa jest pociągana w dół. Do unoszenia żuchwy służą klasyczne mięśnie żucia: żwacz, skroniowy i skrzydłowe przyśrodkowe. To one odpowiadają za siłę zacisku, za stabilizację zwarcia i prawidłową funkcję stawu skroniowo-żuchwowego. W praktyce protetycznej i ortodontycznej pomylenie tych funkcji może prowadzić do złego rozumienia przyczyn bólu, bruksizmu czy niestabilności protez. Dlatego warto sobie jasno poukładać: mięśnie skroniowy i żwacz zamykają, a mięśnie nadgnykowe głównie otwierają żuchwę i współpracują z aparatem językowym.