Który ząb oznaczony jest jako 64 w systemie Viohla?
A. Pierwszy przedtrzonowiec stały po stronie prawej.
B. Pierwszy przedtrzonowiec stały po stronie lewej.
C. Pierwszy trzonowiec mleczny po stronie prawej.
D. Pierwszy trzonowiec mleczny po stronie lewej.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2022 (arkusz MS.15-SG-22.01).
Prawidłowa jest odpowiedź: pierwszy trzonowiec mleczny po stronie lewej, czyli ząb 64 w systemie Viohla (częściej mówi się: system FDI, czyli dwucyfrowy międzynarodowy system oznaczania zębów). Pierwsza cyfra „6” oznacza tutaj górny lewy kwadrant uzębienia mlecznego, a druga cyfra „4” – konkretny ząb w tym kwadrancie, licząc od linii pośrodkowej łuku. W uzębieniu mlecznym cyfry 1–5 opisują kolejno: siekacz przyśrodkowy, siekacz boczny, kieł, pierwszy trzonowiec mleczny i drugi trzonowiec mleczny. Czyli 64 to: 6 (górny lewy segment mleczny) + 4 (pierwszy trzonowiec mleczny). W praktyce technika dentystycznego takie oznaczenia są mega ważne przy opisie modeli, zamawianiu zębów do ustawiania w protezach pediatrycznych, przy wykonywaniu szyn czy przy dokumentacji ortodontycznej u dzieci. Moim zdaniem dobrze wyrobiony nawyk „czytania” numeracji zębów bardzo ułatwia komunikację z lekarzem – wystarczy jedno spojrzenie w kartę: 64 – i od razu wiadomo, że chodzi o mleczny trzonowiec w górze po lewej, a nie np. przedtrzonowiec stały. Zwróć uwagę, że dla zębów stałych używa się cyfr 1–4 jako pierwszej cyfry (ćwiartki stałe), a dla mlecznych 5–8. Standardem w stomatologii i technice dentystycznej jest właśnie stosowanie tego systemu, więc jego dobra znajomość to po prostu element podstawowego warsztatu zawodowego.
W tym pytaniu haczyk polega na bardzo precyzyjnym rozróżnieniu między uzębieniem mlecznym a stałym oraz stroną lewą i prawą w systemie Viohla/FDI. Jeżeli ktoś wybiera odpowiedź z pierwszym trzonowcem mlecznym po stronie prawej, to zwykle myli się na poziomie oznaczenia ćwiartek. W systemie dwucyfrowym pierwsza cyfra określa ćwiartkę: 5 i 6 to odpowiednio górna prawa i górna lewa ćwiartka uzębienia mlecznego, natomiast 7 i 8 to dolne ćwiartki mleczne. Ząb 54 to byłby pierwszy trzonowiec mleczny po stronie prawej w szczęce, a nie 64. Sama druga cyfra „4” jest poprawnie kojarzona z pierwszym trzonowcem mlecznym, problem leży po prostu w kierunku strony. To jest bardzo typowy błąd: patrzenie na pacjenta jak w lustrze i odwracanie stron, zamiast trzymać się zasady, że prawa i lewa są zawsze określane z perspektywy pacjenta. Z kolei odpowiedzi z przedtrzonowcami stałymi biorą się z pomieszania schematu numeracji mlecznej i stałej. W uzębieniu stałym cyfry 4 i 5 oznaczają przedtrzonowce, ale w uzębieniu mlecznym w ogóle nie ma przedtrzonowców – ich miejsce zajmują właśnie trzonowce mleczne. Jeśli pojawia się w głowie skojarzenie „4 = pierwszy przedtrzonowiec”, to trzeba od razu zadać sobie pytanie: czy mówimy o uzębieniu stałym, czy mlecznym? W numerze 64 pierwsza cyfra jednoznacznie kieruje nas do kwadrantu mlecznego, więc druga cyfra „4” nie może oznaczać przedtrzonowca stałego, tylko pierwszy trzonowiec mleczny. Z mojego doświadczenia warto wyrobić sobie nawyk: najpierw identyfikuję typ uzębienia (mleczne czy stałe po pierwszej cyfrze), dopiero potem kojarzę drugą cyfrę z konkretną grupą zębową. To znacznie ogranicza tego typu pomyłki i jest zgodne z dobrą praktyką obowiązującą w gabinetach i pracowniach technicznych.