Model roboczy do protezy całkowitej, wykonywanej metodą polimeryzacji termicznej, należy odlać z gipsu klasy
Prawidłowa jest odpowiedź: gips klasy III. Przy wykonywaniu modelu roboczego do protezy całkowitej polimeryzowanej termicznie kluczowe są: odpowiednia wytrzymałość mechaniczna, odporność na ścieranie i stabilność wymiarowa podczas puszkowania i polimeryzacji. Gips klasy III (gips twardy, tzw. gips do modeli) ma znacznie większą wytrzymałość na ściskanie i mniejszą porowatość niż gips klasy II, a jednocześnie nie jest tak skurczowy i „nerwowy” jak gipsy wysokiej klasy do modeli precyzyjnych. W praktyce technicznej taki model dobrze znosi docisk podczas prasowania masy akrylowej w puszce, nie kruszy się przy opracowywaniu, szlifowaniu i przy odcinaniu nadmiarów. Moim zdaniem to jest taki złoty środek między wytrzymałością a łatwością obróbki. Standardowo w pracowniach protetycznych przy protezach całkowitych akrylowych na ciepło gips klasy III jest normą – pozwala zachować dokładność odwzorowania pola protetycznego, nie deformuje zbytnio formy woskowej w trakcie wiązania i ogranicza ryzyko pęknięć podczas wyjmowania gotowej protezy z puszki. Gipsy wyższych klas zostawia się raczej do prac bardzo precyzyjnych, np. pod protezy stałe. Warto też pamiętać o prawidłowym dozowaniu wody do proszku (wg zaleceń producenta), bo nawet najlepszy gips klasy III traci swoje właściwości, jeśli jest przelan y lub za suchy – wtedy rośnie porowatość, pojawiają się mikroodpryski i problemy z dokładnością brzeżną protezy.
Przy tym pytaniu łatwo się pomylić, bo wszystkie klasy gipsu kojarzą się z modelami, ale w praktyce protetycznej każdy typ ma inne zastosowanie i inne parametry mechaniczne. Gips klasy I jest bardzo miękki, używany głównie jako gips wyciskowy lub do prostych, pomocniczych odlewów, gdzie nie wymaga się dużej wytrzymałości. Taki materiał absolutnie nie nadaje się na model roboczy do protezy całkowitej polimeryzowanej termicznie, bo byłby podatny na kruszenie, ścieranie i deformacje już przy samym opracowywaniu wosku, nie mówiąc o docisku podczas puszkowania i polimeryzacji akrylu. Gips klasy II, czyli gips modelowy miękki, bywa używany do modeli orientacyjnych, modeli pomocniczych, do mocowania w artykulatorze. Z mojego doświadczenia wynika, że wielu uczniów myli go z gipsem do modeli roboczych, bo nazwa „modelowy” brzmi podobnie. Jednak jego wytrzymałość na ściskanie i odporność na ścieranie są wciąż zbyt niskie jak na model pod protezę całkowitą. Taki model szybko się wyrobi, brzegi się zaokrąglą, a dokładność płyty protezy spadnie. Z kolei gips klasy IV ma bardzo wysoką wytrzymałość i twardość, jest przeznaczony głównie do prac precyzyjnych, jak korony, mosty, wkłady, czyli do protez stałych, gdzie wymagana jest minimalna rozszerzalność i maksymalna stabilność wymiarowa. Teoretycznie ktoś może pomyśleć: „im twardszy, tym lepszy”, ale w przypadku protez całkowitych to nie jest najlepsze podejście. Gips klasy IV jest droższy, bardziej skurczowy, trudniejszy w obróbce przy dużych modelach bezzębia, a jego nadmierna twardość nie jest tu aż tak potrzebna. Typowym błędem jest patrzenie tylko na nazwę klasy, bez powiązania jej z konkretną technologią: protezy całkowite na akryl na ciepło wymagają właśnie kompromisu między twardością a praktyczną obróbką, co zapewnia gips klasy III. Dlatego wybór innych klas wynika zwykle z nieznajomości standardowych zaleceń materiałoznawczych i technologii wykonania protez całkowitych.