Na ilustracji przedstawiającej model szczęki strzałką wskazano
Na modelu widać podstawę czaszki od strony jamy ustnej, a strzałka wskazuje tylną część twardego podniebienia, czyli blaszkę poziomą kości podniebiennej. Ta kość leży za wyrostkami podniebiennymi szczęki i razem z nimi tworzy kostny szkielet podniebienia twardego. Charakterystyczne jest to, że blaszki poziome łączą się w linii pośrodkowej szwem podniebiennym oraz ograniczają od tyłu nozdrza tylne. W praktyce technika dentystycznego ma to spore znaczenie, bo orientacja w przebiegu twardego podniebienia jest kluczowa przy projektowaniu płyt protez, szyn czy obturatorów. Moim zdaniem warto na tym etapie dobrze „ogarnąć” anatomię: blaszka pozioma kości podniebiennej stanowi tylną podporę dla płyty protezy górnej i wpływa na retencję – zwłaszcza w okolicy zasłony podniebiennej i linii A. W prawidłowo wykonanym wycisku masa powinna dokładnie odwzorować przejście podniebienia twardego w miękkie, ale nie może nadmiernie uciskać tkanek ruchomych. Dobrze jest też pamiętać, że w tej okolicy przebiegają otwory podniebienne większe i mniejsze, przez które przechodzą naczynia i nerwy podniebienne – przy szlifowaniu czy projektowaniu elementów metalowych nie wolno ich nadmiernie obciążać ani uciskać. Z mojego doświadczenia osoby, które mają w głowie jasny obraz blaszki poziomej kości podniebiennej, dużo lepiej radzą sobie później z analizą modeli gipsowych i ustawianiem zębów w protezach całkowitych, bo intuicyjnie „czują” granice anatomiczne płyty protezy i miejsca, gdzie można szukać stabilnego podparcia.
Na zdjęciu łatwo się pomylić, bo cały obszar podniebienia wygląda dość podobnie, ale poszczególne struktury anatomiczne mają bardzo konkretne położenie i funkcję. Łuk podniebienno-gardłowy jest elementem miękkiej części podniebienia, widoczny klinicznie w jamie ustnej jako fałd błony śluzowej biegnący od podniebienia miękkiego ku dołowi i tyłowi do ściany gardła. Nie ma on odpowiednika w kości i na modelu kostnym po prostu go nie zobaczymy, więc wskazywanie go na takim preparacie mija się z realiami anatomicznymi. Podobnie wyrostek podniebienny szczęki tworzy przednią i środkową część podniebienia twardego – leży bardziej do przodu, pod koronami zębów górnych, a na wielu modelach jest zaznaczony innym kolorem niż kość podniebienna. Strzałka na ilustracji jest wyraźnie cofnięta ku tyłowi, za linię zębów trzonowych, co odpowiada właśnie obszarowi blaszki poziomej kości podniebiennej, a nie wyrostka szczęki. Częsty błąd polega na utożsamianiu całego twardego podniebienia z wyrostkiem podniebiennym, bez rozróżnienia udziału kości podniebiennych. Warto się tego oduczyć, bo w protetyce, przy wyznaczaniu tylnej granicy płyty protezy czy przy planowaniu obturatorów, dokładne rozróżnienie tych struktur jest kluczowe. Grzebień jarzmowo-zębodołowy natomiast to wyniosłość kostna biegnąca na powierzchni policzkowej wyrostka zębodołowego szczęki, w okolicy zębów trzonowych, związana z połączeniem kości jarzmowej i szczęki. Jest on położony bocznie i bardziej ku górze, a nie na podniebieniu, więc nie może być strukturą wskazaną przez strzałkę na obrazie podstawy czaszki od strony jamy ustnej. Z mojego punktu widzenia najczęstszym schematem myślowym prowadzącym do błędu jest patrzenie na kolor modelu zamiast na położenie anatomiczne i linie szwów kostnych. Jeżeli zaczniemy śledzić szew podniebienny i granicę między przednią a tylną częścią twardego podniebienia, dużo łatwiej poprawnie rozpoznać blaszkę poziomą kości podniebiennej i nie mylić jej z innymi strukturami.