Płaszczyzna pośrodkowa przechodzi przez punkty
Płaszczyzna pośrodkowa (median sagittal plane) to podstawowa płaszczyzna orientacyjna w czaszce – dzieli głowę i twarz na prawą i lewą połowę. W czaszkowych punktach antropometrycznych przechodzi ona właśnie przez punkty położone ściśle w linii pośrodkowej, a klasycznym przykładem są glabella i nasion. Glabella to najbardziej wysunięty do przodu punkt na kości czołowej, między łukami brwiowymi, leży dokładnie w środku. Nasion z kolei to punkt połączenia kości nosowej z kością czołową, też dokładnie w linii środkowej. Te dwa punkty są podręcznikowym wyznacznikiem płaszczyzny pośrodkowej w analizie czaszki. W praktyce stomatologicznej, protetycznej i ortodontycznej orientacja względem płaszczyzny pośrodkowej jest kluczowa przy ustawianiu modeli w artykulatorze, przy analizie symetrii twarzy, planowaniu leczenia ortodontycznego, a nawet przy projektowaniu protez całkowitych tak, żeby linia pośrodkowa zębów górnych pokrywała się z linią pośrodkową twarzy. W standardowych atlasach anatomii i w normach antropometrycznych zawsze podkreśla się, że glabella i nasion to punkty środkowe, w odróżnieniu od takich jak tragion czy gonion, które są parami po obu stronach. Moim zdaniem, jak się raz skojarzy, że wszystko co "na środku" twarzy (glabella, nasion, subnasale, pogonion) wiąże się z płaszczyzną pośrodkową, to potem dużo łatwiej ogarnia się wszelkie ustawienia czaszki i modeli w praktyce technika dentystycznego.
Płaszczyzna pośrodkowa czaszki zawsze musi przechodzić przez punkty leżące w ścisłej linii środkowej ciała, dlatego tak ważne jest, żeby kojarzyć, które punkty antropometryczne są parzyste lub boczne, a które rzeczywiście medialne. Cheilon to kącik ust – punkt wyraźnie boczny i do tego parzysty, występuje po prawej i lewej stronie. Tragion natomiast to punkt na skrawku małżowiny usznej, również parzysty, położony daleko od linii pośrodkowej. Połączenie takich punktów nie może definiować płaszczyzny pośrodkowej, raczej kojarzy się z różnymi płaszczyznami referencyjnymi używanymi do orientacji głowy, ale nie z medianą. Gnathion to akurat punkt nieparzysty, położony na najniższym i najbardziej przednim odcinku żuchwy w linii pośrodkowej, jednak orbitale jest punktem oczodołowym położonym bocznie, także parzyście. Linia łącząca gnathion i orbitale nie będzie więc opisywać typowej płaszczyzny pośrodkowej, tylko jakąś skośną orientację, którą można spotkać w analizach cefalometrycznych, ale nie w definicji mediany. Opchryon (często mylony z opisthocranion lub bregma, bo nazewnictwo jest dość mylące) i gonion również nie są dobrym wyborem: gonion leży na kącie żuchwy i występuje po obu stronach, przez co z definicji nie może leżeć w płaszczyźnie pośrodkowej. Tego typu pomyłki wynikają zwykle z mechanicznego zapamiętywania nazw bez kojarzenia ich położenia: jeśli punkt jest parzysty lub wyraźnie boczny, nie będzie służył do wyznaczania mediany. W prawidłowej praktyce anatomicznej i protetycznej zawsze szukamy do płaszczyzny pośrodkowej punktów jednoznacznie pośrodkowych, takich jak glabella, nasion, subnasale czy pogonion, co ułatwia symetryczne ustawianie modeli i ocenę proporcji twarzy zgodnie z przyjętymi standardami w stomatologii i ortodoncji.