Na ilustracji widać urządzenie typu Biostar/Ministar – czyli profesjonalną termoformierkę ciśnieniową do wykonywania różnych szyn i płytek z tworzyw termoplastycznych. Kluczowe jest tu połączenie podgrzewania krążka tworzywa i silnego nadciśnienia, które dokładnie dociska zmiękczony materiał do modelu gipsowego. W praktyce właśnie na takim sprzęcie standardowo wykonuje się szyny wybielające: na modelu z gipsu ustawia się rezerwacje z lakieru lub light-cure, nagrzewa się folię EVA o odpowiedniej grubości (najczęściej 0,8–1,0 mm) i pod ciśnieniem formuje się ją na modelu. Dzięki temu szyna ma równomierną grubość, dobre przyleganie do zębów i odpowiednią retencję, co jest bardzo ważne, żeby żel wybielający nie wyciekał na dziąsła. Z mojego doświadczenia dobrze dopasowana szyna z termoformierki jest dużo wygodniejsza dla pacjenta niż taka robiona „na oko”. Tego typu urządzenia wykorzystuje się też do wykonywania szyn retencyjnych po leczeniu ortodontycznym, szyn ochronnych dla sportowców, prostych szyn relaksacyjnych czy nawet płytek do czasowego unieruchamiania zębów. Ale w kontekście tego pytania, podstawowe i najczęstsze zastosowanie w pracowni protetycznej to właśnie indywidualne szyny wybielające z folii termoplastycznej, zgodnie z zaleceniami producentów materiałów wybielających i dobrymi praktykami laboratoryjnymi.
Urządzenie pokazane na zdjęciu to nie jest ani wtryskarka do nylonu, ani piec do ceramiki, ani też zwykła lampa do materiałów światłoutwardzalnych. To specjalistyczna termoformierka ciśnieniowa, która pracuje na krążkach folii termoplastycznych. Typowym błędem jest kojarzenie każdego większego sprzętu z komorą i grzałką z piecem do ceramiki i stąd czasem pojawia się skojarzenie z koronami napalanymi. Do koron z ceramiką napalaną używa się pieców do napalania porcelany, z programami do napalania, glazurowania i chłodzenia, a sama technologia wymaga metalowego podbudowy, mas porcelanowych, kondensacji i wypałów – nic z tego nie zrobimy w termoformierce. Podobnie protezy częściowe nylonowe wykonuje się poprzez wtrysk granulatu nylonowego do formy w puszce, w specjalnych wtryskarkach ciśnieniowych (np. typu Valplast, Deflex). Potrzebne są cylindry grzewcze, tłoki, precyzyjna kontrola temperatury i ciśnienia wtrysku, a nie cienkie krążki folii. Termoformierka pracuje na gotowych płytach, które po nagrzaniu tylko się uplastyczniają i są dociskane do modelu, więc nie da się w ten sposób uzyskać masywnej, sprężystej protezy częściowej. Pojawia się też czasem mylne założenie, że skoro mamy tu źródło ciepła i możliwość docisku, to można robić łyżki indywidualne z materiału światłoutwardzalnego. Tymczasem łyżki światłoutwardzalne formuje się ręcznie z płytek lub pasty na modelu i polimeryzuje w świetle UV lub niebieskim, przy długości fali dobranej do inicjatora. Urządzenie ze zdjęcia nie emituje odpowiedniego światła do polimeryzacji, tylko ogrzewa i wtłacza powietrze pod ciśnieniem. Typowy tok pracy na nim to: przygotowanie modelu, ustawienie folii, nagrzanie, dociśnięcie ciśnieniem i obróbka wyciętej szyny. Dlatego poprawne skojarzenie powinno iść w stronę szyn i płytek termoformowanych, a nie protez nylonowych, koron z ceramiką czy łyżek światłoutwardzalnych. To rozróżnienie technologii – termoformowanie vs. wtrysk vs. napalanie vs. fotopolimeryzacja – jest bardzo istotne w praktyce technika dentystycznego.
