Ząb oznaczony jako 64 w systemie Viohla to
A. pierwszy przedtrzonowiec stały po stronie lewej.
B. pierwszy trzonowiec mleczny po stronie prawej.
C. pierwszy trzonowiec mleczny po stronie lewej.
D. pierwszy przedtrzonowiec stały po stronie prawej.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2017 (arkusz Z.17-X-17.06).
Prawidłowo rozpozniono, że ząb 64 w systemie Viohla (czyli w oznaczeniu FDI dla uzębienia mlecznego) to pierwszy trzonowiec mleczny w lewym górnym kwadrancie. Pierwsza cyfra „6” oznacza u dziecka lewą górną ćwiartkę łuku zębowego – jest to odpowiednik „2” w uzębieniu stałym, ale dla zębów mlecznych stosuje się numerację 5–8. Druga cyfra „4” wskazuje na konkretny ząb w tym kwadrancie, licząc od linii pośrodkowej: 1 – siekacz przyśrodkowy, 2 – siekacz boczny, 3 – kieł, 4 – pierwszy trzonowiec mleczny, 5 – drugi trzonowiec mleczny. Dlatego 64 to zawsze mleczny pierwszy trzonowiec po stronie lewej w szczęce. W praktyce technika dentystycznego ta znajomość jest bardzo ważna np. przy analizie modeli diagnostycznych dzieci, ustawianiu zębów w protezach pediatrycznych, planowaniu szyn czy aparatów ortodontycznych dla pacjentów w wieku rozwojowym. Moim zdaniem dobrze jest sobie od razu „w głowie” kojarzyć: cyfry 5–8 to zawsze zęby mleczne, a układ ćwiartek jest taki sam jak w uzębieniu stałym – prawa góra 5, lewa góra 6, lewa dół 7, prawa dół 8. Dzięki temu dużo łatwiej czyta się wpisy w kartach, opisy na zleceniach z gabinetu i nie myli się zębów mlecznych z przedtrzonowcami stałymi, które w łuku mlecznym w ogóle nie występują. To jest też zgodne z międzynarodowymi standardami FDI, które są obecnie podstawą w szkoleniu i w komunikacji lekarz–technik.
W tym pytaniu bardzo łatwo wpaść w kilka typowych pułapek związanych z myleniem uzębienia mlecznego ze stałym oraz stron prawej z lewą. System Viohla, w praktyce pokrywający się z międzynarodowym systemem FDI, używa innych cyfr początkowych dla zębów mlecznych i innych dla stałych. Dla uzębienia mlecznego pierwsza cyfra od 5 do 8 określa kwadrant: 5 – górny prawy, 6 – górny lewy, 7 – dolny lewy, 8 – dolny prawy. Zęby stałe mają natomiast kwadranty oznaczone cyframi 1–4. Jeżeli więc w zapisie pojawia się „6” jako pierwsza cyfra, to nie może chodzić o ząb stały, czyli nie będzie to żaden przedtrzonowiec stały, ani po lewej, ani po prawej stronie. To jest podstawowy błąd myślowy: ktoś patrzy tylko na drugą cyfrę i kojarzy „4” z pierwszym przedtrzonowcem w uzębieniu stałym, ignorując fakt, że cały numer należy do schematu mlecznego. Druga sprawa to strona łuku zębowego. W FDI i w systemie Viohla patrzymy zawsze z perspektywy pacjenta, nie osoby stojącej naprzeciwko. Kwadranty 1 i 5 oznaczają stronę prawą pacjenta w szczęce, a 2 i 6 – stronę lewą. Jeśli ktoś odczyta 64 jako ząb po stronie prawej, to najczęściej „odwraca” sobie łuk tak, jak widzi go na modelu w pracowni, a nie tak, jak jest on anatomicznie u pacjenta. To prowadzi do pomyłek przy opisie zleceń, ustawianiu zębów w protezach czy projektowaniu aparatów ortodontycznych. Dobrą praktyką jest zawsze najpierw zidentyfikować, czy numer dotyczy uzębienia stałego czy mlecznego (1–4 vs 5–8), potem określić kwadrant i dopiero na końcu konkretny ząb w kolejności od linii pośrodkowej. Wtedy od razu widać, że 64 to górny lewy kwadrant uzębienia mlecznego, a ząb „4” w tym kwadrancie to pierwszy trzonowiec mleczny, nigdy przedtrzonowiec stały ani ząb po stronie prawej.