Zjawisko utraty kontaktu zwarciowego zębów przeciwstawnych, określane jest jako
A. artykulacja urazowa.
B. dyskluzja.
C. artykulacja niezrównoważona.
D. parakluzja.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2021 (arkusz MS.15-SG-21.06).
Pojęcie „dyskluzja” oznacza właśnie utratę kontaktu zwarciowego zębów przeciwstawnych, czyli sytuację, gdy przy zamknięciu ust określone zęby nie stykają się tak, jak powinny w prawidłowej okluzji. Innymi słowy, mamy przerwę w zwarciu – brak fizycznego kontaktu guzków i bruzd zębów górnych i dolnych. Moim zdaniem warto to sobie wyobrażać na modelach: pacjent zagryza, a my widzimy, że np. siekacze w ogóle się nie dotykają, mimo że kłowy i trzonowce mają kontakt. To właśnie klasyczny przykład dyskluzji. W prawidłowej okluzji dążymy do równomiernego, wielopunktowego kontaktu w pozycji centralnej, co jest standardem w protetyce i ortodoncji. Dyskluzja może być skutkiem błędnie wykonanej odbudowy protetycznej, nieprawidłowego ustawienia zębów w protezie całkowitej, wady zgryzu albo zmian po ekstrakcjach bez późniejszego uzupełnienia braków. W praktyce technika dentystycznego oznacza to konieczność bardzo dokładnej kontroli zwarcia na artykulatorze, stosowania kalki okluzyjnej, korekty guzków i płaszczyzn okluzyjnych tak, aby nie doprowadzić do niezamierzonej dyskluzji. Dobrą praktyką jest też sprawdzanie prowadzeń – kłowej i siecznej – bo nieprawidłowe prowadzenie może powodować dyskluzję w odcinkach bocznych. W protetyce stałej i ruchomej przyjmuje się, że prawidłowe, zrównoważone zwarcie to podstawa komfortu pacjenta, stabilności protez i ochrony stawu skroniowo-żuchwowego. Dlatego prawidłowe rozpoznanie i nazwanie zjawiska, czyli „dyskluzja”, jest kluczowe przy analizie okluzji i planowaniu leczenia.
Zjawisko utraty kontaktu zwarciowego zębów przeciwstawnych ma w stomatologii dość precyzyjną nazwę i tu łatwo się pomylić, bo terminów okluzyjnych jest sporo i brzmią podobnie. Dyskluzja to brak kontaktu określonych zębów przy zwarciu, natomiast parakluzja odnosi się raczej do nieprawidłowych, parafunkcyjnych kontaktów i ruchów zębów, np. przy bruksizmie, zgrzytaniu, zaciskaniu, czy nietypowych nawykach. W parakluzji problemem są nadmierne lub patologiczne obciążenia zgryzu, a nie sama utrata kontaktu zwarciowego. To częsty błąd myślowy: ktoś widzi „para-” i kojarzy z „nieprawidłowe zwarcie”, ale to nie to samo, co brak kontaktu. Artykulacja urazowa opisuje taką sytuację, w której kontakty zębowe są traumatyczne dla przyzębia lub zębów, powodują przeciążenia, ból, ruchomość zębów, mikrourazy. Mamy wtedy kontakt, i to zwykle zbyt intensywny, a nie jego brak. W technice dentystycznej artykulacja urazowa bywa skutkiem zbyt wysokiej plomby, źle dopasowanej korony czy niewyrównanych guzków w protezie. Z kolei artykulacja niezrównoważona dotyczy układu kontaktów w ruchach ekscentrycznych – np. gdy przy ruchach bocznych protezy całkowitej występują jednostronne, niestabilne kontakty, co sprzyja jej przemieszczeniom i odklejaniu się z podłoża protetycznego. W niezrównoważonej artykulacji problemem jest brak harmonijnego, dwustronnego podparcia w ruchach żuchwy, a nie sam brak kontaktu zębów w pozycji zwarcia. Z mojego doświadczenia wiele osób wrzuca wszystkie zaburzenia okluzji do jednego worka, ale w praktyce klinicznej i technicznej te rozróżnienia są ważne: inaczej planuje się korektę dyskluzji, inaczej terapię parakluzji czy artykulacji urazowej. Dlatego właściwe nazewnictwo pomaga też lepiej komunikować się z lekarzem i unikać nieporozumień przy zleceniu.