Korzystając z danych zawartych w tabeli wskaż wymagany luz w stykach szyn o długości 25 m przy temperaturze szyn 14°C.
A. 6 mm
B. 4 mm
C. 8 mm
D. 2 mm
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2020 (arkusz B.28-SG-20.01).
Wymagany luz w stykach szyn o długości 25 m przy temperaturze szyn 14°C wynosi 8 mm. Wynika to bezpośrednio z tabeli, w której zakres temperatury 11 do 15°C odpowiada właśnie tej wartości luzu. To bardzo ważne, bo dobre ustawienie luzów ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa ruchu kolejowego oraz trwałości infrastruktury. Gdy temperatura szyn rośnie, stal się rozszerza, a zbyt mały luz może prowadzić do wyginania się torów albo nawet ich wyboczenia. Z kolei zbyt duży luz przy niskich temperaturach powoduje nieprzyjemne odgłosy podczas przejazdu pociągów, może też prowadzić do uszkodzeń kół lub elementów złącznych. Moim zdaniem, praktyczne pilnowanie takich szczegółów świadczy o profesjonalizmie ekipy utrzymaniowej. Z mojego doświadczenia wynika, że zaniedbanie tych wartości potrafi szybko dać o sobie znać – najlepiej zawsze mieć pod ręką tabelę i mierzyć wszystko dwa razy. Dobrze też pamiętać, że normy kolejowe w Polsce i na świecie, np. PN-EN 13848, regulują takie sprawy bardzo precyzyjnie. To nie są przypadkowe liczby – to wynik wieloletnich obserwacji i testów na liniach kolejowych.
Błędne odpowiedzi wynikają najczęściej z nieprawidłowej interpretacji tabeli lub nieznajomości zależności między długością szyny, temperaturą i wymaganym luzem. W praktyce, jeżeli wybierze się zbyt mały luz, na przykład 2, 4 czy 6 mm, przy szynie o długości 25 metrów i temperaturze 14°C, ryzykujemy poważne konsekwencje techniczne. Stal ma bardzo wyraźny współczynnik rozszerzalności cieplnej, więc w warunkach wzrostu temperatury brak odpowiedniego luzu może prowadzić do deformacji toru, tzw. wyboczeń, których skutki mogą być katastrofalne. Z drugiej strony, wybór zbyt dużego luzu przy niższych temperaturach skutkuje hałasem, większym zużyciem złącz czy nawet zagrożeniem dla zestawów kołowych. Typowym błędem jest też traktowanie luzów jako wartości umownych – a przecież są one precyzyjnie określone w normach, bo wynikają z wyliczeń i praktyki eksploatacyjnej. Często też pomija się, że długość szyny znacząco wpływa na wymagany luz – im dłuższa szyna, tym większe zmiany długości pod wpływem temperatury, więc i luz musi być odpowiednio większy. Moim zdaniem najważniejsze to pamiętać, że w tej branży nie ma miejsca na przybliżenia i orientacyjne wartości – wszystko musi być zgodnie z tabelami i normami, bo od tego zależy bezpieczeństwo całego systemu kolejowego.