W torze kolejowym przeprowadzono wymianę pojedynczych podkładów. Którą z jednostek miary należy przyjąć przy wykonywaniu obmiaru?
A. t
B. m²
C. szt.
D. m³
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2018 (arkusz B.28-X-18.01).
Podanie jako jednostki miary 'szt.' przy obmiarze wymiany pojedynczych podkładów w torze kolejowym jest zgodne z praktyką branżową i dokumentacją techniczną stosowaną w kolejnictwie. Każdy podkład jest osobnym, wyraźnie zdefiniowanym elementem konstrukcyjnym, więc liczenie ich w sztukach jest logiczne i pozwala na precyzyjne rozliczenie prac. W praktyce podczas robót torowych ekipy wykonawcze prowadzą dzienniki wymiany, gdzie wpisuje się liczbę wymienionych podkładów – nie mierzy się powierzchni, objętości czy masy, bo to by wprowadzało niepotrzebny chaos i trudności rozliczeniowe. No i chyba najważniejsze – większość kosztorysów oraz specyfikacji technicznych, np. według KNR (Katalogi Nakładów Rzeczowych), również wskazuje jednostkę 'szt.' dla tego typu prac. Moim zdaniem to bardzo wygodne, bo pozwala szybko ocenić zakres wykonanych robót i skontrolować zużycie materiałów. Na budowach spotkałem się z tym wielokrotnie i naprawdę, nikt nie bawi się w przeliczanie podkładów na metry kwadratowe czy tony. Przy czym warto pamiętać, że dokładność rozliczeń na poziomie pojedynczej sztuki ma duże znaczenie przy odbiorach i rozliczeniach finansowych. To także ułatwia późniejsze planowanie remontów czy wymiany kolejnych elementów infrastruktury.
Wybór innych jednostek miary niż 'szt.' przy obmiarze wymiany podkładów kolejowych może wynikać z pewnych nieporozumień dotyczących charakteru tych elementów i sposobu prowadzenia dokumentacji technicznej. Metry kwadratowe sugerowałyby, że liczy się powierzchnię wymienionych podkładów, co raczej dotyczy warstw podsypki, płyt czy nawierzchni drogowych, a nie pojedynczych, wyodrębnionych elementów konstrukcyjnych jak podkład. Metry sześcienne sprawdziłyby się, gdybyśmy obmierzali ilość materiału masowego, np. tłucznia do podsypki, betonu pod fundamenty czy ziemi do wykopów, ale nie nadają się do liczenia podkładów, które są gotowymi prefabrykatami o ustalonych wymiarach i liczbie. Tona, czyli jednostka masy, może być stosowana np. przy transporcie lub zakupie materiałów sypkich albo stalowych szyn, jednak w przypadku wymiany podkładów ważniejsza jest ilość sztuk, bo każde z nich jest montowane oddzielnie i precyzyjnie rozliczane. Używanie metrów kwadratowych, sześciennych czy ton do tego typu robót może prowadzić do pomyłek w kosztorysowaniu oraz przy odbiorach technicznych, bo nie da się na tej podstawie rzetelnie udokumentować faktycznego zakresu wykonanych prac. Spotkać się można z takimi błędami u osób, które nie miały do czynienia bezpośrednio z robotami torowymi lub opierają się na ogólnych zasadach z innych branż budowlanych, gdzie materiał rozlicza się objętościowo lub wagowo. Jednak w kolejnictwie, zgodnie z katalogami KNR oraz specyfikacjami zamawiających, sztuka jest jedyną poprawną jednostką przy wymianie pojedynczych podkładów. To pozwala uniknąć niepotrzebnych komplikacji i zapewnia pełną kontrolę nad przebiegiem i rozliczeniem prac.