Podstawę obliczenia składki ubezpieczenia zdrowotnego stanowi
Podstawą obliczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne u pracownika jest wynagrodzenie brutto pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika, czyli przede wszystkim składkę emerytalną, rentową i chorobową. To jest bardzo ważna zasada przy sporządzaniu listy płac, bo składki nie liczy się od całego brutto, tylko od kwoty po odjęciu tych potrąceń społecznych. W praktyce wygląda to tak: jeżeli pracownik ma 5 000 zł brutto, to najpierw oblicza się jego składki społeczne, np. łącznie 13,71%, czyli 685,50 zł. Podstawa zdrowotna wyniesie wtedy 4 314,50 zł, a składka zdrowotna standardowo 9% tej podstawy. Moim zdaniem to jeden z tych elementów płac, który warto naprawdę dobrze opanować, bo pomyłka od razu wpływa na rozliczenie z ZUS i na kwotę netto pracownika. Dobra praktyka kadrowo-płacowa polega na tym, żeby zachować właściwą kolejność naliczeń: najpierw brutto i składniki wynagrodzenia, potem składki społeczne pracownika, następnie podstawa zdrowotna, składka zdrowotna, podatek i dopiero wynagrodzenie netto. Nie miesza się tutaj kosztów uzyskania przychodów ani zaliczki podatkowej, bo one należą już do rozliczenia podatku dochodowego, a nie do ustalania podstawy składki zdrowotnej.
Przy tym pytaniu łatwo pomylić kilka różnych etapów naliczania listy płac, bo w praktyce wszystkie te pojęcia występują blisko siebie: składki ZUS, podatek dochodowy, koszty uzyskania przychodów, Fundusz Pracy i wynagrodzenie chorobowe. Trzeba jednak pamiętać, że podstawa składki zdrowotnej nie jest liczona od składki na Fundusz Pracy ani nie ma związku z pomniejszaniem jej o zaliczkę na podatek. Fundusz Pracy to obciążenie pracodawcy, a nie pracownika, więc nie tworzy podstawy do zdrowotnego. Z mojego doświadczenia uczniowie często mylą składki finansowane przez pracodawcę ze składkami potrącanymi z pensji pracownika, a to potem robi niezły bałagan w obliczeniach netto. Nieprawidłowe jest też myślenie, że podstawą może być samo ubezpieczenie społeczne pomniejszone o koszty uzyskania przychodów. Składki społeczne są potrąceniem od wynagrodzenia, a koszty uzyskania przychodów stosuje się dopiero przy ustalaniu podstawy opodatkowania PIT. To inny etap rozliczenia. Również płaca zasadnicza pomniejszona o zasiłek chorobowy nie oddaje właściwej zasady, bo w płacach patrzy się na przychód stanowiący podstawę składek, a nie tylko na jeden składnik wynagrodzenia. Płaca zasadnicza może być tylko częścią brutto, obok premii, dodatków czy wynagrodzenia za nadgodziny. Poprawny tok jest taki: bierze się wynagrodzenie brutto podlegające oskładkowaniu i odejmuje składki społeczne finansowane przez pracownika. Dopiero od tak ustalonej kwoty liczy się składkę zdrowotną. To jest standard stosowany w kadrach i płacach oraz w rozliczeniach ZUS.