Przedsiębiorstwo "AGRO" zajmuje się produkcją butelek. Wszystkie butelki produkowane są z takich samych surowców i przy użyciu takich samych urządzeń. W styczniu wyprodukowano: - 3 000 szt. butelek litrowych, - 2 000 szt. butelek półlitrowych. Koszty ich wytworzenia wynosiły 30 000 zł. Jednostkowe techniczne koszty wytworzenia butelek litrowych i półlitrowych wynoszą
A. 7,50 zł; 3,75 zł
B. 30,00 zł; 15,00 zł
C. 10,00 zł; 5,00 zł
D. 6,00 zł; 3,00 zł
W tym zadaniu kluczowe jest zastosowanie kalkulacji podziałowej ze współczynnikami, bo przedsiębiorstwo wytwarza podobne produkty z tych samych surowców i na tych samych urządzeniach, ale produkty nie są jednakowe pod względem wielkości. Butelka półlitrowa nie powinna dostać takiego samego kosztu jednostkowego jak litrowa, bo technicznie odpowiada połowie pojemności butelki litrowej. Przyjmujemy więc współczynnik 1 dla butelki 1 l oraz 0,5 dla butelki 0,5 l. Liczba jednostek przeliczeniowych wynosi: 3 000 × 1 + 2 000 × 0,5 = 4 000 jednostek przeliczeniowych. Następnie dzielimy całkowity koszt wytworzenia 30 000 zł przez 4 000, co daje 7,50 zł za jednostkę przeliczeniową, czyli za butelkę litrową. Butelka półlitrowa kosztuje połowę tej wartości: 3,75 zł. Moim zdaniem to bardzo praktyczny przykład, bo w produkcji często nie liczy się kosztu tylko na sztuki, ale na jednostki porównywalne technologicznie. Tak robi się np. przy wyrobach o różnych rozmiarach, gramaturach albo pojemnościach. Dobra praktyka w rachunku kosztów polega właśnie na dobraniu sensownego klucza rozliczeniowego, a tu najlepszym kluczem jest pojemność butelki.
W tym zadaniu łatwo wpaść w pułapkę prostego dzielenia kosztów przez liczbę sztuk, ale to nie oddaje technicznej strony produkcji. Łącznie wyprodukowano 5 000 butelek, więc ktoś może policzyć 30 000 zł ÷ 5 000 szt. = 6,00 zł i potem uznać, że półlitrowa kosztuje 3,00 zł. Problem w tym, że takie rozumowanie miesza dwa podejścia naraz: najpierw traktuje wszystkie butelki jak identyczne sztuki, a później jednak dzieli koszt półlitrowej przez dwa. To jest niespójne i w rachunku kosztów raczej by nie przeszło, bo klucz rozliczeniowy musi być logiczny od początku do końca. Wynik 10,00 zł i 5,00 zł najczęściej bierze się z podzielenia całego kosztu 30 000 zł tylko przez 3 000 butelek litrowych, a następnie przypisania połowy kosztu butelce półlitrowej. Wtedy kompletnie pomija się fakt, że wyprodukowano jeszcze 2 000 butelek półlitrowych, które też zużyły materiały, czas maszyn i energię. To zawyża koszt jednostkowy. Z kolei wartości 30,00 zł i 15,00 zł wyglądają jak błąd skali albo pomylenie liczby jednostek przeliczeniowych, na przykład potraktowanie produkcji tak, jakby było jej znacznie mniej. W poprawnej kalkulacji trzeba najpierw przeliczyć produkcję na wspólną miarę techniczną: butelka litrowa ma współczynnik 1, a półlitrowa 0,5. Dopiero wtedy dzieli się całkowite koszty przez 4 000 jednostek przeliczeniowych. Z mojego doświadczenia, w takich zadaniach najważniejsze jest nie spieszyć się z dzieleniem, tylko najpierw zapytać: co jest nośnikiem kosztu? Tutaj nośnikiem nie jest sama sztuka, tylko pojemność wyrobu, no i to zmienia wynik.