Koszty poniesione przez przedsiębiorstwo na wyprodukowanie partii 2 000 sztuk produktów wyniosły: (tabela poniżej) Jednostkowy koszt własny wytworzenia 1 sztuki produktu wynosi
| Pozycje kalkulacyjne | Poniesione koszty (zł) |
|---|---|
| Materiały bezpośrednie | 30 000,00 |
| Płace bezpośrednie | 16 000,00 |
| Koszty wydziałowe | 4 600,00 |
| Koszty zarządu | 2 400,00 |
W tym zadaniu trzeba obliczyć jednostkowy koszt własny wytworzenia produktu, czyli koszt przypadający na 1 sztukę wyrobu gotowego. Do kosztu wytworzenia zaliczamy materiały bezpośrednie, płace bezpośrednie oraz koszty wydziałowe, bo są one związane z samym procesem produkcji. Nie doliczamy tutaj kosztów zarządu, ponieważ są to koszty ogólnoadministracyjne przedsiębiorstwa, a nie typowy koszt produkcyjny konkretnej partii. Obliczenie wygląda tak: (30 000 + 16 000 + 4 600) / 2 000 = 50 600 / 2 000 = 25,30 zł. Moim zdaniem to jest bardzo ważne rozróżnienie, bo w praktyce księgowej i w kalkulacji kosztów łatwo pomylić koszt wytworzenia z pełnym kosztem własnym sprzedaży. Zgodnie z dobrą praktyką rachunkowości zarządczej oraz zasadami wynikającymi z ustawy o rachunkowości, do wyceny wyrobów gotowych przyjmuje się koszty bezpośrednie i uzasadnioną część pośrednich kosztów produkcji. Takie liczenie przydaje się np. przy ustalaniu ceny minimalnej, analizie rentowności zlecenia albo kontroli, czy produkcja danej partii w ogóle się opłaca.
Najczęstszy problem w tym zadaniu polega na tym, że miesza się różne poziomy kosztów. Wartość 26,50 zł powstaje wtedy, gdy do kosztów produkcyjnych doliczy się także koszty zarządu: 30 000 zł + 16 000 zł + 4 600 zł + 2 400 zł = 53 000 zł, a potem podzieli przez 2 000 sztuk. To daje pełniejsze ujęcie kosztów działalności, ale nie jest to jednostkowy koszt wytworzenia. Koszty zarządu dotyczą funkcjonowania całej firmy, np. administracji, dyrekcji, księgowości ogólnej czy biura, więc co do zasady nie obciążają bezpośrednio wyceny jednej partii produktów. Wartość 23,00 zł wynikałaby z uwzględnienia tylko materiałów bezpośrednich i płac bezpośrednich, czyli 46 000 zł / 2 000 sztuk. Takie podejście pomija koszty wydziałowe, a one są normalną częścią kosztu produkcji, bo obejmują np. amortyzację maszyn, energię na wydziale, nadzór produkcyjny albo utrzymanie stanowisk roboczych. Z kolei 24,20 zł wygląda jak efekt dodania kosztów zarządu zamiast kosztów wydziałowych. To też jest nielogiczne z punktu widzenia kalkulacji, bo pomija koszt pośredni produkcyjny, a wstawia koszt ogólnego zarządzania. Z mojego doświadczenia najlepiej zapamiętać prostą zasadę: koszt wytworzenia = koszty bezpośrednie produkcji + produkcyjne koszty pośrednie. Dopiero inne analizy, np. kalkulacja pełnego kosztu własnego, mogą brać pod uwagę także koszty sprzedaży czy zarządu. W tym zadaniu prawidłowa podstawa wynosi 50 600 zł, a więc jednostkowo 25,30 zł.