W wyniku inwentaryzacji w Hurtowni KOLA stwierdzono: nadwyżkę wafli orzechowych 3 kg w cenie 20 zł/kg oraz niedobór wafli migdałowych 2 kg w cenie 22 zł/kg. Komisja inwentaryzacyjna podjęła decyzję o kompensacie niedoboru nadwyżką. Wartość kompensaty wyniosła
W tej sytuacji wartość kompensaty wynosi 40,00 zł, bo przy kompensowaniu niedoboru nadwyżką nie bierze się automatycznie pełnej wartości niedoboru ani pełnej wartości nadwyżki. Stosuje się zasadę ostrożności: kompensuje się ilość mniejszą oraz cenę niższą. Mamy nadwyżkę wafli orzechowych 3 kg po 20 zł/kg oraz niedobór wafli migdałowych 2 kg po 22 zł/kg. Do kompensaty można przyjąć tylko 2 kg, bo tyle wynosi niedobór. Cena przyjęta do kompensaty to 20 zł/kg, czyli niższa z dwóch cen. Obliczenie jest więc proste: 2 kg × 20 zł/kg = 40,00 zł. Moim zdaniem to jeden z tych tematów, gdzie łatwo się pomylić, jeśli liczy się tylko wartości ogólne z natury, bez znajomości zasad rozliczania różnic inwentaryzacyjnych. W praktyce magazynowej taka kompensata może być zastosowana, gdy towary są podobne, pomyłka mogła wynikać z ich zamiennego wydania lub przyjęcia, a za zapasy odpowiada ta sama osoba materialnie odpowiedzialna. Dobra praktyka branżowa wymaga, żeby komisja inwentaryzacyjna opisała przyczynę różnic i dopiero wtedy zaproponowała sposób ich rozliczenia w dokumentacji księgowej.
W tym zadaniu najczęstszy błąd polega na tym, że ktoś liczy pełną wartość niedoboru: 2 kg × 22 zł/kg = 44,00 zł. To jest rzeczywiście wartość brakujących wafli migdałowych, ale nie jest to jeszcze wartość kompensaty. Kompensata ma wyrównać niedobór nadwyżką, a nie po prostu wycenić brak. W rachunkowości i gospodarce magazynowej stosuje się tu zasadę ostrożnej wyceny, czyli bierze się mniejszą ilość i niższą cenę jednostkową. Dzięki temu nie zawyża się wartości rozliczenia, co ma znaczenie dla prawidłowej ewidencji zapasów i odpowiedzialności materialnej. Kwota 60,00 zł wynika z wyceny całej nadwyżki: 3 kg × 20 zł/kg. To też nie pasuje, bo nadwyżka jest większa niż niedobór, więc nie cała może zostać wykorzystana do kompensaty. Po rozliczeniu zostaje jeszcze 1 kg nadwyżki wafli orzechowych, który trzeba potraktować osobno. Z kolei 66,00 zł powstaje najpewniej przez przemnożenie 3 kg przez 22 zł/kg, czyli przez połączenie ilości z jednego towaru i ceny z drugiego. Taki sposób jest nielogiczny księgowo, bo miesza dane asortymentowe bez podstawy dokumentacyjnej. Z mojego doświadczenia uczniowie często patrzą tylko na większą kwotę albo na cenę droższego towaru, a w kompensacie chodzi raczej o zachowawcze i udokumentowane rozliczenie różnic inwentaryzacyjnych. Poprawne podejście to: kompensowana ilość 2 kg oraz cena 20 zł/kg, czyli 40,00 zł.