Podczas przeprowadzania inwentaryzacji w magazynie ujawniono niedobory towarów. Komisja inwentaryzacyjna stwierdziła, że - niedobory wartości 4 200 złotych spowodowane zostały zdarzeniami losowymi, - niedobory wartości 800 złotych stanowią ubytki naturalne w granicach norm, - niedobory powstałe na skutek zaniedbań obowiązków pracownika magazynu o wartości 500 złotych. Na podstawie uzyskanych informacji ustalono, że wartość niedoborów niezawinionych wynosi
A. 4 200 złotych.
B. 4 700 złotych.
C. 800 złotych.
D. 5 000 złotych.
Wartość niedoborów niezawinionych wynosi 5 000 złotych, ponieważ trzeba zsumować te niedobory, za które nie można przypisać winy konkretnej osobie. Do tej grupy zaliczamy niedobory powstałe wskutek zdarzeń losowych, czyli 4 200 zł, oraz ubytki naturalne mieszczące się w granicach ustalonych norm, czyli 800 zł. Razem daje to 4 200 zł + 800 zł = 5 000 zł. Niedobór o wartości 500 zł nie wchodzi do tej kwoty, bo wynikał z zaniedbania obowiązków pracownika magazynu, a więc jest niedoborem zawinionym. W praktyce magazynowej taka klasyfikacja ma duże znaczenie, bo inaczej księguje się straty niezawinione, a inaczej niedobory obciążające osobę materialnie odpowiedzialną. Dobra praktyka jest taka, żeby komisja inwentaryzacyjna dokładnie opisała przyczyny różnic w protokole, sprawdziła normy ubytków naturalnych i dopiero wtedy przekazała dane do księgowości. Moim zdaniem to jedno z tych zadań, gdzie najważniejsze jest nie liczenie samo w sobie, tylko poprawne rozróżnienie: co jest normalnym lub losowym ryzykiem działalności, a co skutkiem czyjegoś zaniedbania.
W tym zadaniu łatwo pomylić pojęcie niedoboru niezawinionego z samym niedoborem powstałym z przyczyn losowych albo z ubytkiem naturalnym. Kwota 4 200 zł obejmuje tylko straty wywołane zdarzeniami losowymi, na przykład zalaniem, pożarem, awarią albo innym zdarzeniem niezależnym od pracowników. To rzeczywiście jest niedobór niezawiniony, ale nie jedyny. W magazynie występują też ubytki naturalne, na przykład wysychanie, parowanie, kruszenie się, rozsypanie w granicach technologicznie dopuszczalnych norm. Jeżeli mieszczą się one w ustalonych normach, nie traktuje się ich jako winy pracownika, tylko jako normalne ryzyko obrotu magazynowego. Dlatego kwota 800 zł również należy do niedoborów niezawinionych. Z kolei dodanie kwoty 500 zł byłoby błędem, bo ta część wynika z zaniedbania obowiązków magazyniera. Taki niedobór ma charakter zawiniony i może być podstawą do dochodzenia odpowiedzialności materialnej, oczywiście po prawidłowym udokumentowaniu sprawy. Typowy błąd myślowy polega tu na wrzuceniu wszystkich niedoborów do jednego worka albo odwrotnie, na wybraniu tylko jednej przyczyny niezawinionej. W rachunkowości i gospodarce magazynowej ważne jest rozliczenie różnic inwentaryzacyjnych według przyczyn ich powstania. Komisja nie tylko liczy towar, ale też kwalifikuje różnice, a księgowość na tej podstawie decyduje o dalszym ujęciu kosztów, roszczeń lub odpisów. Poprawna suma niedoborów niezawinionych to więc 4 200 zł + 800 zł = 5 000 zł, bez kwoty wynikającej z zaniedbania pracownika.