Spółki osobowe prawa handlowego to taki typ spółek, w których kluczową rolę odgrywa osoba wspólnika – zarówno w prowadzeniu spraw spółki, jak i ponoszeniu odpowiedzialności za jej zobowiązania. W polskim Kodeksie spółek handlowych (KSH) są wyraźnie wymienione: spółka jawna, partnerska, komandytowa oraz komandytowo-akcyjna. Na co dzień, w praktyce gospodarczej najczęściej spotyka się spółkę jawną oraz komandytową – zwłaszcza w sektorze MŚP czy usługowym. Charakterystyczne dla tych spółek jest to, że nie posiadają osobowości prawnej, ale mają zdolność prawną, co pozwala im np. zawierać umowy czy pozywać i być pozywanym. Ciekawostką jest to, że wspólnicy ponoszą odpowiedzialność subsydiarną, tj. najpierw odpowiada spółka, potem wspólnicy własnym majątkiem. Umożliwia to elastyczne prowadzenie biznesu, choć z drugiej strony wymaga zaufania między wspólnikami. Z mojego doświadczenia – wiele osób myli spółkę cywilną ze spółką osobową prawa handlowego, a to zupełnie inne podmioty. Spółki jawne i komandytowe podlegają wpisowi do KRS, co daje im większe możliwości działania, np. w zakresie kredytów czy zamówień publicznych. Warto pamiętać, że w praktyce wybór spółki osobowej to często wyraz zaufania do partnerów i chęci prowadzenia biznesu bez zbytniego formalizmu, ale już z większym bezpieczeństwem niż w zwykłej spółce cywilnej. Przepisy KSH są tu dość precyzyjne i te konstrukcje są zgodne z europejskimi standardami prowadzenia działalności gospodarczej.
Pojęcie spółki osobowej prawa handlowego bywa często mylone z innymi formami działalności gospodarczej, co prowadzi do nieporozumień i błędnych decyzji prawnych w praktyce biznesowej. Zasadniczym błędem jest utożsamianie spółki cywilnej ze spółkami prawa handlowego – spółka cywilna w rzeczywistości funkcjonuje na podstawie Kodeksu cywilnego, nie Kodeksu spółek handlowych, i nie posiada nawet podmiotowości prawnej jako odrębny byt. Stąd wpisywanie jej w katalog spółek handlowych nie ma uzasadnienia merytorycznego. Z kolei połączenie spółki partnerskiej z akcyjną to przykład mylenia typów spółek: partnerska jest osobowa, ale akcyjna już należy do spółek kapitałowych, gdzie najważniejszy jest kapitał, a nie osoby wspólników, a odpowiedzialność akcjonariuszy jest mocno ograniczona. Wreszcie zestawienie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ze spółką cywilną to już klasyczny przypadek pomieszania dwóch zupełnie innych reżimów prawnych – pierwsza jest spółką kapitałową prawa handlowego, druga cywilną, jak już wspomniałem. Takie błędy wynikają z braku znajomości podstawowych definicji i klasyfikacji spółek według Kodeksu spółek handlowych, gdzie jasno wyróżnia się spółki osobowe (jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna) oraz kapitałowe (z o.o., akcyjna). Praktyka pokazuje, że wybór formy prawnej spółki ma kluczowe znaczenie dla odpowiedzialności wspólników, sposobu reprezentacji i prowadzenia spraw spółki, a także możliwości rozwoju biznesu. Dlatego tak ważne jest odróżnianie spółek osobowych od kapitałowych oraz rozumienie, które z nich podlegają rejestracji w KRS, a które nie. Przemyślane decyzje na tym etapie mogą uchronić przedsiębiorców przed niepotrzebnymi komplikacjami prawno-finansowymi w przyszłości.