Rysunek przedstawia schemat struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa. Jest to struktura
A. liniowo-funkcjonalna
B. sztabowo-liniowa
C. liniowa
D. funkcjonalna
Struktura pokazana na rysunku to struktura liniowa, bo widać tu wyraźny, pionowy łańcuch podporządkowania: dyrektor wydaje polecenia kierownikom, kierownicy mistrzom, a mistrzowie pracownikom oznaczonym literą S. Każdy podwładny ma jednego bezpośredniego przełożonego i właśnie to jest najważniejsza cecha struktury liniowej. Nie ma tu komórek doradczych, sztabów ani specjalistów funkcjonalnych, którzy mogliby wydawać polecenia pracownikom z różnych działów. Linie na schemacie oznaczają zależności służbowe, czyli kto komu podlega i kto odpowiada za nadzór nad pracą. W praktyce taka struktura jest dość prosta i często spotykana w małych firmach produkcyjnych, warsztatach, magazynach albo w przedsiębiorstwach, gdzie ważna jest dyscyplina, szybkie przekazywanie poleceń i jasna odpowiedzialność. Moim zdaniem jej największą zaletą jest porządek: pracownik wie, do kogo zgłasza problem i od kogo ma przyjmować zadania. Z punktu widzenia dobrych praktyk zarządzania pomaga to unikać chaosu kompetencyjnego, czyli sytuacji, gdy kilka osób wydaje sprzeczne polecenia. Trzeba jednak pamiętać, że struktura liniowa mocno obciąża kierowników, bo muszą znać się na wielu sprawach naraz: organizacji pracy, kontroli jakości, terminach, ludziach i czasem też na sprawach technicznych. Dlatego dobrze działa tam, gdzie zakres działalności nie jest przesadnie skomplikowany.
Na schemacie nie widać cech struktury funkcjonalnej, liniowo-funkcjonalnej ani sztabowo-liniowej, dlatego takie rozpoznanie prowadziłoby do błędnego wniosku. W strukturze funkcjonalnej pracownik może podlegać kilku specjalistom, na przykład osobno kierownikowi produkcji, specjaliście od jakości, technologowi czy osobie odpowiedzialnej za zaopatrzenie. Taki układ opiera się na podziale według funkcji zarządzania, a nie tylko na jednej pionowej drodze służbowej. Na rysunku tego nie ma, bo każda osoba jest przypisana do jednej ścieżki przełożony-podwładny. Struktura liniowo-funkcjonalna łączy pionową hierarchię z komórkami specjalistycznymi, które wspierają kierowników w określonych obszarach, na przykład kadrach, finansach, marketingu albo kontroli jakości. Gdyby była pokazana taka struktura, obok pionów liniowych pojawiłyby się dodatkowe działy funkcjonalne lub specjaliści współpracujący z jednostkami liniowymi. Tutaj mamy tylko dyrektora, kierowników, mistrzów i pracowników, więc układ jest znacznie prostszy. Struktura sztabowo-liniowa też nie pasuje, bo sztab to najczęściej zespół doradców lub ekspertów wspierających kierownika, ale bez bezpośredniej władzy rozkazodawczej nad pracownikami liniowymi. Na takim schemacie zwykle byłaby widoczna komórka sztabowa przy dyrektorze albo przy kierowniku, na przykład radca prawny, dział analiz czy doradca techniczny. Typowy błąd polega na tym, że ktoś widzi kilka poziomów zarządzania i od razu zakłada bardziej złożoną strukturę. A tu kluczowe jest coś prostszego: jeden przełożony dla każdego szczebla niżej i jasna, pionowa odpowiedzialność. To właśnie klasyczna struktura liniowa, taka szkolna, ale w praktyce nadal bardzo użyteczna.