Do oceny stopnia zamrożenia środków pieniężnych w zapasach wykorzystuje się wskaźnik
A. deficytowości zapasów.
B. zyskowności zapasów.
C. rotacji zapasów.
D. rentowności zapasów.
Wskaźnik rotacji zapasów jest właściwy, bo pokazuje, jak szybko zapasy zamieniają się z powrotem w sprzedaż i gotówkę. Im wolniejsza rotacja, tym dłużej pieniądze są „zamrożone” w magazynie, czyli firma ma środki ulokowane w towarach, materiałach albo wyrobach gotowych zamiast na rachunku bankowym. W praktyce analizuje się np. liczbę cykli rotacji w roku albo czas utrzymywania zapasów w dniach. Typowy zapis to $R_z=K_{sprz}/Z_{sr}$, gdzie porównuje się koszt sprzedanych produktów, towarów lub materiałów ze średnim stanem zapasów. Z mojego doświadczenia to jeden z bardziej życiowych wskaźników, bo od razu widać, czy magazyn pracuje, czy tylko „stoi”. Dobre praktyki branżowe mówią, żeby rotację kontrolować regularnie, najlepiej miesięcznie lub kwartalnie, i porównywać ją z normami dla danej branży. W handlu spożywczym zbyt wolna rotacja może oznaczać straty przez przeterminowanie, a w produkcji nadmierne zapasy zwiększają koszty składowania, ubezpieczenia i ryzyko uszkodzeń. Pomocne są też metody ABC, XYZ, FIFO lub FEFO, bo pozwalają lepiej zarządzać zapasami i nie blokować niepotrzebnie kapitału obrotowego.
Ocena stopnia zamrożenia środków pieniężnych w zapasach nie polega na badaniu ich deficytowości, zyskowności ani rentowności. Te pojęcia mogą brzmieć podobnie „ekonomicznie”, ale dotyczą czegoś innego albo w ogóle nie są standardowymi wskaźnikami używanymi w analizie zapasów w takim znaczeniu. Deficytowość zapasów kojarzy się raczej z brakiem towaru, niedoborem materiałów albo sytuacją, gdy magazyn nie jest w stanie obsłużyć produkcji lub sprzedaży. To ważny problem organizacyjny, bo może zatrzymać produkcję lub spowodować utratę klienta, ale nie pokazuje bezpośrednio, ile pieniędzy i na jak długo utknęło w magazynie. Zyskowność i rentowność odnoszą się głównie do relacji zysku do sprzedaży, kosztów, aktywów albo kapitału. Można analizować rentowność produktu czy grupy asortymentowej, ale to nie jest to samo co szybkość odnawiania zapasów. Typowy błąd myślowy polega tu na założeniu, że skoro zapasy pomagają osiągnąć zysk, to do ich oceny trzeba użyć wskaźnika zyskowności. W analizie finansowej i magazynowej chodzi jednak o przepływ kapitału obrotowego. Zapasy wiążą gotówkę, generują koszty magazynowania, ryzyko przestarzenia i straty jakościowe. Dlatego używa się wskaźnika rotacji zapasów, ewentualnie czasu trwania jednego obrotu zapasów w dniach. Moim zdaniem to bardzo praktyczne rozróżnienie: rentowność mówi, czy zarabiamy, a rotacja mówi, czy pieniądz nie leży za długo na półce. W dobrej praktyce firmy nie patrzą tylko na wartość zapasu w bilansie, ale też na tempo jego obrotu, poziom zapasu bezpieczeństwa i zgodność z planem sprzedaży lub produkcji.