Przedsiębiorstwo pod koniec roku obrotowego 2010 dokonało analizy zmian w zakresie wielkości produkcji i zatrudnienia. Na podstawie danych zawartych w tabeli ustal, w którym kwartale nastąpił wzrost wydajności pracy.
| Rok 2010 | Zmiany w produkcji | Zmiany w zatrudnieniu | |
|---|---|---|---|
| A. | Kwartał I | wzrost o 10% | wzrost o 15% |
| B. | Kwartał II | spadek o 10% | spadek o 5% |
| C. | Kwartał III | spadek o 10% | wzrost o 15% |
| D. | Kwartał IV | wzrost o 10% | wzrost o 5% |
D.
C.
A.
B.
Wydajność pracy oznacza, ile produkcji przypada na jednego zatrudnionego pracownika. W praktyce patrzymy więc nie tylko na to, czy produkcja wzrosła, ale czy wzrosła szybciej niż zatrudnienie. Najprościej można to ująć tak: wydajność pracy = wielkość produkcji / liczba zatrudnionych. W kwartale IV produkcja wzrosła o 10%, a zatrudnienie tylko o 5%, czyli firma wytworzyła relatywnie więcej przy niewielkim wzroście liczby pracowników. Licząc wskaźnikowo: 110 / 105 = około 1,0476, czyli wydajność wzrosła o ok. 4,76%. To jest poprawna interpretacja ekonomiczna. Moim zdaniem to bardzo praktyczny przykład, bo w przedsiębiorstwach produkcyjnych sama informacja o wzroście produkcji bywa myląca. Dobre praktyki analizy ekonomicznej wymagają porównywania dynamiki produkcji z dynamiką zasobów pracy. Jeżeli zatrudnienie rośnie wolniej niż produkcja, może to świadczyć o lepszej organizacji pracy, sprawniejszych maszynach, lepszym planowaniu zmian albo wyższych kwalifikacjach pracowników. Oczywiście w realnej firmie trzeba by jeszcze sprawdzić jakość wyrobów, absencję i koszty pracy, ale na podstawie podanych danych odpowiedź D jest jednoznacznie prawidłowa.
W tym zadaniu łatwo wpaść w pułapkę i patrzeć tylko na sam kierunek zmian, czyli czy produkcja rośnie albo spada. A wydajność pracy nie jest zwykłym wzrostem produkcji. To relacja produkcji do zatrudnienia, więc trzeba porównać tempo zmian obu wielkości. Jeżeli produkcja rośnie o 10%, ale zatrudnienie rośnie aż o 15%, jak w kwartale I, to na jednego pracownika przypada mniej produkcji niż wcześniej. Wskaźnikowo wychodzi 110 / 115, czyli poniżej 1. To oznacza spadek wydajności, mimo że produkcja ogółem wzrosła. W kwartale II obie wartości spadają, ale produkcja spada mocniej niż zatrudnienie: 90 / 95 również daje wynik poniżej 1. Firma produkuje mniej, a zatrudnienie nie zmniejszyło się w takim samym stopniu, więc produktywność jednego pracownika też maleje. W kwartale III sytuacja jest jeszcze bardziej niekorzystna, bo produkcja spada o 10%, a zatrudnienie rośnie o 15%. To klasyczny sygnał obniżenia efektywności pracy. Typowy błąd myślowy polega na uznaniu, że każdy wzrost produkcji oznacza lepszą wydajność albo że każdy spadek zatrudnienia ją poprawia. W analizie ekonomicznej trzeba jednak myśleć wskaźnikowo: liczy się proporcja efektu do nakładu. Z mojego doświadczenia uczniowie często pomijają ten drugi element, czyli zatrudnienie, a właśnie ono jest tutaj kluczowe.