Do którego towaru dolicza się akcyzę?
A. Energii elektrycznej
B. Wody mineralnej
C. Roweru
D. Mąki
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2015 (arkusz A.65-X-15.01).
Akcyzę dolicza się do energii elektrycznej, ponieważ jest ona zaliczana do wyrobów akcyzowych w rozumieniu przepisów podatkowych. Akcyza to podatek pośredni, czyli taki, który zwykle jest wliczony w cenę towaru lub usługi i ostatecznie ponosi go nabywca. W praktyce przy energii elektrycznej obowiązki podatkowe najczęściej dotyczą sprzedawcy energii, dystrybutora albo podmiotu zużywającego energię w określonych sytuacjach. Dlatego na fakturze za prąd kwota akcyzy może nie być pokazana jako osobna, duża pozycja dla zwykłego odbiorcy, ale jest uwzględniona w kalkulacji ceny. Moim zdaniem warto to zapamiętać przez skojarzenie: akcyza dotyczy towarów szczególnie kontrolowanych przez państwo, np. energii, paliw, alkoholu, wyrobów tytoniowych czy niektórych samochodów. W księgowości i rozliczeniach finansowych ważne jest, żeby odróżniać akcyzę od VAT, bo są to dwa różne podatki, mają inne zasady naliczania, deklarowania i ewidencjonowania.
Woda mineralna, rower i mąka mogą oczywiście podlegać opodatkowaniu, ale zasadniczo chodzi tu o VAT, a nie o akcyzę. To jest częsty błąd myślowy: skoro coś kupujemy w sklepie i cena zawiera podatek, to od razu zakładamy, że może tam być akcyza. W praktyce tak nie jest. Akcyza jest podatkiem selektywnym, czyli nakładanym tylko na wybrane grupy towarów wskazane w przepisach, a nie na każdy produkt konsumpcyjny. Woda mineralna jest zwykłym towarem spożywczym, więc standardowo rozlicza się ją w systemie VAT, bez typowego obowiązku akcyzowego. Rower także nie jest wyrobem akcyzowym, mimo że może mieć sporą wartość i być sprzedawany na fakturę. Sama cena albo trwałość produktu nie decyduje o akcyzie. Mąka również nie należy do kategorii wyrobów akcyzowych, bo jest podstawowym produktem żywnościowym, a nie towarem objętym szczególną kontrolą fiskalną. Poprawne rozumowanie powinno iść w stronę przepisów o wyrobach akcyzowych: energia elektryczna, paliwa, alkohol, papierosy, wyroby energetyczne. Z mojego doświadczenia najłatwiej zapamiętać, że akcyza dotyczy rzeczy, których obrót państwo chce dokładniej nadzorować, bo mają duże znaczenie fiskalne, energetyczne albo społeczne. Dlatego przy rozliczeniach trzeba najpierw ustalić rodzaj towaru, a dopiero potem podatek, a nie odwrotnie.