Przewagę wydatków sektora finansów publicznych nad jego dochodami w danym roku budżetowym określa się jako
A. nadwyżkę budżetową.
B. wydatek budżetowy.
C. prowizorium budżetowe.
D. deficyt budżetowy.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2015 (arkusz A.65-X-15.05).
Deficyt budżetowy oznacza sytuację, w której wydatki sektora finansów publicznych w danym roku budżetowym są wyższe niż osiągnięte dochody. Mówiąc prościej: państwo albo jednostka publiczna planuje lub realizuje więcej wydatków, niż ma pieniędzy z podatków, opłat, składek i innych dochodów publicznych. W praktyce taki niedobór trzeba sfinansować, na przykład przez emisję obligacji skarbowych, zaciągnięcie pożyczek albo wykorzystanie innych źródeł finansowania. Moim zdaniem to jedno z tych pojęć, które warto dobrze zapamiętać, bo często pojawia się w analizie budżetu państwa, samorządów i ogólnie finansów publicznych. Dobra praktyka w rachunkowości i finansach publicznych polega na odróżnianiu samego deficytu od długu publicznego. Deficyt dotyczy konkretnego roku budżetowego, a dług publiczny to skumulowane zobowiązania z wielu lat. Przykładowo, jeżeli dochody budżetu wynoszą 500 mld zł, a wydatki 560 mld zł, to powstaje deficyt w wysokości 60 mld zł. Taka informacja jest ważna przy ocenie stabilności finansów państwa i planowaniu polityki fiskalnej.
W tym pytaniu kluczowe jest rozróżnienie kilku pojęć budżetowych, które brzmią podobnie, ale oznaczają zupełnie inne rzeczy. Nadwyżka budżetowa występuje wtedy, gdy dochody są większe niż wydatki, czyli sytuacja jest odwrotna do opisanej w pytaniu. To trochę jak w firmie albo gospodarstwie domowym: jeśli wpływy przewyższają koszty, zostaje nadwyżka, a nie brak środków. Dlatego mylenie nadwyżki z deficytem wynika zwykle z niedokładnego czytania relacji między dochodami a wydatkami. Wydatek budżetowy to pojedyncza kategoria rozchodu lub grupa wydatków zaplanowanych w budżecie, na przykład wynagrodzenia, inwestycje, dotacje albo obsługa długu. Sam wydatek nie opisuje jednak różnicy między całością dochodów i wydatków. Prowizorium budżetowe także nie pasuje, bo jest to tymczasowy plan finansowy stosowany wtedy, gdy właściwa ustawa budżetowa nie została jeszcze uchwalona. Z mojego doświadczenia uczniowie często łapią się na tym, że wybierają pojęcie brzmiące najbardziej urzędowo, ale w finansach publicznych liczy się precyzja definicji. Przewaga wydatków nad dochodami w roku budżetowym to deficyt budżetowy. To pojęcie ma znaczenie praktyczne, bo wpływa na potrzeby pożyczkowe państwa, poziom długu publicznego i ocenę bezpieczeństwa finansów publicznych.