Osoba fizyczna mająca ustalone prawo do emerytury rozpoczęła 1 marca 2026 r. działalność gospodarczą opodatkowaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Z tytułu prowadzonej działalności podlega obowiązkowo od 1 marca ubezpieczeniu
A. emerytalnemu i rentowemu oraz zdrowotnemu
B. emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz zdrowotnemu
C. tylko zdrowotnemu
D. emerytalnemu, wypadkowemu oraz zdrowotnemu
Opracowane na podstawie zadania CKE, styczeń 2016 (arkusz A.65-X-16.01): Kwoty, stawki i terminy zaktualizowane do przepisów obowiązujących w 2026 r.
W tej sytuacji kluczowe jest to, że mamy osobę fizyczną z ustalonym prawem do emerytury, która rozpoczyna pozarolniczą działalność gospodarczą. Taka osoba z tytułu działalności nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, czyli emerytalnemu i rentowym. Może do nich przystąpić dobrowolnie, jeżeli chce, ale ZUS nie wymaga tego jako obowiązku. Skoro nie ma obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, to nie powstaje też obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe z tego tytułu. Obowiązkowe pozostaje natomiast ubezpieczenie zdrowotne, bo emeryt prowadzący działalność gospodarczą co do zasady musi być zgłoszony do zdrowotnego z działalności, nawet jeśli składka zdrowotna jest już pobierana od emerytury. Forma opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych ma znaczenie praktyczne głównie przy ustalaniu wysokości składki zdrowotnej, bo przy ryczałcie patrzy się na przychody i odpowiednie progi. Nie zmienia to jednak samego faktu objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W praktyce biurowej trzeba więc zgłosić taką osobę do ZUS z właściwym kodem tytułu ubezpieczenia jako przedsiębiorcę-emeryta i wykazać wyłącznie składkę zdrowotną, o ile nie złoży ona wniosku o dobrowolne ubezpieczenia społeczne. Moim zdaniem to częsty punkt kontrolny w kadrach i księgowości, bo łatwo automatycznie zaznaczyć pełny ZUS, a tu właśnie nie wolno działać z automatu.
Przy tym pytaniu najczęstsza pomyłka polega na wrzuceniu emeryta prowadzącego działalność do tej samej grupy co zwykły przedsiębiorca bez innego tytułu do ubezpieczeń. Standardowy przedsiębiorca zasadniczo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz zdrowotnemu, a chorobowe może być dobrowolne. Ale osoba z ustalonym prawem do emerytury jest w innej sytuacji. Prawo do emerytury powoduje, że ubezpieczenia społeczne z działalności, czyli emerytalne i rentowe, nie są obowiązkowe. Można się do nich zgłosić dobrowolnie, lecz nie wynika to z samego rozpoczęcia działalności. To ważna różnica, bo w dokumentach ZUS nie zaznacza się ich tylko dlatego, że działalność została założona 1 marca 2026 r. Mylenie ubezpieczenia zdrowotnego ze społecznymi też prowadzi do złego wniosku. Składka zdrowotna jest obowiązkowa z działalności gospodarczej, nawet jeżeli emeryt ma już potrącaną składkę zdrowotną od świadczenia emerytalnego, chyba że spełni szczególne warunki zwolnienia, których w pytaniu nie podano. Forma opodatkowania ryczałtem nie tworzy obowiązku składek społecznych. Ona wpływa przede wszystkim na sposób wyliczania składki zdrowotnej, bo przy ryczałcie znaczenie mają przychody i progi roczne. Nie można też przyjąć samego ubezpieczenia emerytalnego i wypadkowego bez rentowego jako obowiązkowego zestawu, bo system ubezpieczeń społecznych działa według konkretnych tytułów i zasad. Z mojego doświadczenia takie błędy biorą się z zapamiętania hasła przedsiębiorca płaci ZUS, bez sprawdzenia, czy dana osoba ma emeryturę, rentę, umowę o pracę albo inny tytuł do ubezpieczeń. W dobrych praktykach kadrowo-płacowych zawsze najpierw ustala się status osoby, potem tytuł ubezpieczenia, a dopiero na końcu zakres składek.