Nakładanie podatków i innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także przyznawanie ulg i umorzeń następuje w drodze
A. uchwały.
B. zarządzenia.
C. rozporządzenia.
D. ustawy.
Pytanie z egzaminu CKE, wrzesień 2015 (arkusz A.65-X-15.08).
Odpowiedź „ustawy” jest właściwa, bo w polskim systemie prawnym podatki i inne daniny publiczne mogą być nakładane tylko w drodze ustawy. Wynika to przede wszystkim z art. 217 Konstytucji RP. Ten przepis mówi, że ustawa musi określać najważniejsze elementy daniny: kto płaci, od czego płaci, według jakiej stawki, a także jakie są ulgi, zwolnienia czy umorzenia. To nie jest drobiazg formalny, tylko gwarancja dla podatnika, że obowiązek podatkowy nie zostanie wymyślony przez urząd albo ministra z dnia na dzień. W praktyce dlatego księgowy, kadrowiec czy przedsiębiorca powinien szukać podstawy opodatkowania w ustawach, np. ustawie o PIT, ustawie o VAT, ustawie o CIT, ustawie o podatku akcyzowym albo w Ordynacji podatkowej. Rozporządzenia mogą doprecyzowywać techniczne sprawy, np. wzory deklaracji, ale nie mogą samodzielnie tworzyć nowego podatku. Moim zdaniem to jedna z ważniejszych zasad w finansach publicznych, bo porządkuje całą pracę z przepisami i chroni przed chaosem interpretacyjnym.
W tym pytaniu łatwo pomylić różne akty prawne, bo w praktyce zawodowej spotyka się rozporządzenia, uchwały i zarządzenia bardzo często. Jednak przy podatkach trzeba pamiętać o hierarchii źródeł prawa i o zasadzie legalizmu. Rozporządzenie nie jest właściwą formą do nakładania podatku ani ustalania jego podstawowych elementów. Może ono jedynie wykonywać ustawę, czyli doprecyzować kwestie techniczne, na przykład sposób prowadzenia ewidencji, wzór formularza czy szczegółową procedurę. Jeżeli ktoś myśli, że minister może rozporządzeniem ustalić nową stawkę podatku, to jest to typowy błąd wynikający z obserwacji, że rozporządzenia są bardzo szczegółowe. Szczegółowość nie oznacza jednak samodzielnej kompetencji do tworzenia obowiązku podatkowego. Uchwała też nie jest ogólną podstawą nakładania podatków. Rady gmin mogą podejmować uchwały w sprawie niektórych podatków lokalnych, ale tylko w granicach wyznaczonych przez ustawę, na przykład co do stawek maksymalnych. Uchwała nie może sobie po prostu wymyślić nowej daniny publicznej. Zarządzenie ma jeszcze węższy charakter, najczęściej wewnętrzny i organizacyjny, więc nie nadaje się do ustalania powszechnych obowiązków podatników. W dobrej praktyce księgowej zawsze sprawdza się najpierw ustawę, a dopiero potem akty wykonawcze i interpretacje. Inaczej można oprzeć rozliczenie na dokumencie, który nie ma odpowiedniej mocy prawnej.